Tăng cường phòng ngừa sớm các tranh chấp đầu tư quốc tế

Sáng 19/3, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 55, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến với dự án Nghị quyết về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự thảo nghị quyết, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho biết Dự thảo nghị quyết gồm 6 chương, 22 điều. Nghị quyết quy định về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù bảo đảm nguồn lực cho phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; tổ chức và hoạt động của Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, về nội dung phối hợp trong phòng ngừa tranh chấp đầu tư quốc tế, nghị quyết quy định phối hợp trong tham mưu đề xuất ban hành chính sách pháp luật, ký và chấp thuận các cam kết quốc tế, xúc tiến thu hút đầu tư nước ngoài; giải quyết phản ánh, kiến nghị, khiếu nại của nhà đầu tư nước ngoài kịp thời, thống nhất, đúng thẩm quyền, phù hợp với pháp luật và điều ước quốc tế; tuyên truyền phổ biến kiến thức và nâng cao năng lực của cán bộ công chức, viên chức; xác định cơ quan chủ trì và phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm phối hợp trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế…

Trong đó, cơ quan chủ trì là đầu mối quản lý, điều phối và chịu trách nhiệm toàn diện (tiếp nhận thông tin, tổ chức thương lượng, làm đầu mối liên lạc với nhà đầu tư và cơ quan tài phán, xây dựng chiến lược, lựa chọn luật sư, trọng tài viên, tham gia tố tụng và tổ chức thi hành phán quyết).

Cơ quan đại diện pháp lý sẽ hỗ trợ chuyên môn, xây dựng danh sách chuyên gia, đào tạo nâng cao năng lực, tư vấn và phối hợp thực hiện chiến lược. Ngoài ra, các cơ quan liên quan sẽ phối hợp chặt chẽ, cung cấp thông tin, tài liệu, nhân sự kịp thời và chịu trách nhiệm toàn diện trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Về cơ chế chính sách đặc thù chưa được quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành thuộc thẩm quyền Quốc hội đối với Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế và người làm việc tại Trung tâm, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, về nguồn thu, Trung tâm được ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên; được thu từ việc cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ pháp lý cho các tổ chức, doanh nghiệp trong phòng ngừa, giải quyết tranh chấp quốc tế; được nhận các nguồn viện trợ, tài trợ theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, về chính sách đãi ngộ, viên chức của Trung tâm có vị trí việc làm về phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, công chức được điều động đến làm việc tại Trung tâm được hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng bằng 100% mức lương hiện hưởng.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh lưu ý, trong thời gian trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế, theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Tư pháp, còn được hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng không quá 300% mức lương hiện hưởng. Nghị quyết cũng có quy định chi tiết đối với cán bộ làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế tại các Bộ, ngành, địa phương.

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự thảo nghị quyết, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi khẳng định, đa số ý kiến Thường trực Uỷ ban Kinh tế và Tài chính tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn nhằm thể chế hóa chủ trương của Bộ Chính trị và Ban Chỉ đạo Trung ương, tạo cơ sở pháp lý chủ động phòng ngừa, cảnh báo sớm tranh chấp đầu tư quốc tế, bảo đảm thực hiện cam kết quốc tế và bảo vệ lợi ích quốc gia. Hồ sơ nghị quyết đủ điều kiện trình Uỷ ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền đối với các nội dung về thành lập Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; chế độ, chính sách đối với người làm công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; và các cơ chế, chính sách tại dự thảo Nghị quyết có nội dung chưa phù hợp với Luật Bảo vệ bí mật nhà nước.

Về chính sách đặc thù đối với nhân sự làm công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, hiện dự thảo Nghị quyết đang thiết kế cơ chế tài chính, nhân sự ở mức đặc thù cao, trong khi chức năng của Trung tâm chủ yếu là nghiên cứu, tư vấn, đào tạo, hỗ trợ chuyên môn; đồng thời trách nhiệm chủ trì xử lý tranh chấp chủ yếu thuộc các bộ, ngành, địa phương. Uỷ ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát để bảo đảm tương xứng giữa chức năng, nhiệm vụ với cơ chế đặc thù, trường hợp cần thiết chỉ quy định nguyên tắc, không ấn định mức cụ thể (100 lần) trong nghị quyết của Quốc hội do là nội dung thuộc thẩm quyền quản lý, điều hành của Chính phủ.

Cho ý kiến hoàn thiện dự thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đề nghị tăng cường các biện pháp phòng ngừa sớm các tranh chấp đầu tư quốc tế. Cụ thể, các biện pháp phòng ngừa trong dự thảo hiện vẫn mang tính hành chính, chưa thực sự đột phá. "Nên tham khảo 2 biện pháp quan trọng dựa trên hướng dẫn mới của Ủy ban Luật Thương mại quốc tế của Liên hợp quốc (UNCITRAL); đồng thời, bổ sung quy trình bắt buộc về việc đánh giá rủi ro pháp lý đối với tất cả các hợp đồng đầu tư và thỏa thuận liên quan trước khi ký kết; xây dựng các bộ công cụ về biện pháp cảnh báo sớm để giảm thiểu nguy cơ xảy ra tranh chấp ngay từ giai đoạn đầu", Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng khuyến nghị.

Cho ý kiến, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cũng nhấn mạnh: “Phòng ngừa phải là biện pháp trung tâm”. Tán thành nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương nêu rõ: "Phải thiết chế khung pháp lý rõ ràng, cụ thể là rà soát Luật Đầu tư. Luật càng mơ hồ thì nguy cơ bị kiện càng lớn".