Thổ Nhĩ Kỳ : Cựu Tổng thống bị truy tố vì tội tổ chức đảo chính

Tòa án Thổ Nhĩ Kỳ hôm 10/1 vừa qua đã chính thức đưa ra những lời cáo buộc về tội tổ chức cuộc đảo chính quân sự năm 1980 đối với cựu chỉ huy Hội đồng Quân sự quốc gia Ahmet Kenan Evren (về sau trở thành Tổng thống) và cựu Tư lệnh không quân Tahsin Sahinkaya. Trong trường hợp những tội danh trên được thừa nhận trước tòa, hai bị cáo Evren (94 tuổi) và Sahinkaya (86 tuổi) sẽ có nguy cơ phải nhận bản án tù chung thân mà không có quyền được ân xá trước thời hạn.

Tướng Ahmet Kenan Evren, khi còn là Tổng tham mưu trưởng lực lượng vũ trang, đã đứng đầu cuộc đảo chính quân sự thứ ba, cũng là cuộc đảo chính quân sự cuối cùng cho đến thời điểm gần đây tại Thổ Nhĩ Kỳ. Trước ông ta, giới quân sự cũng từng có hai lần dùng vũ lực để thay đổi chính quyền vào các năm 1960 và 1971. Trước những sự kiện bước ngoặt vào tháng 9/1980 khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ đang lâm vào tình cảnh bất ổn với điều kiện kinh tế - xã hội sụt giảm đáng kể, kèm theo đó là bạo lực leo thang giữa các phe nhóm chính trị chống đối nhau của cánh tả và cánh hữu.

Ngày 12/9/1980, Hội đồng Quân sự quốc gia do chính Kenan Evren thành lập đã tuyên bố về cuộc đảo chính trên Truyền hình quốc gia. Khi đó, nhiều người dân Thổ Nhĩ Kỳ đã đón nhận việc giới quân sự lên nắm quyền như một dấu hiệu tích cực, hay nói đúng hơn là một lối thoát cho cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, theo lời một nhân chứng của sự kiện những năm 1980 đó - phát biểu của phóng viên Mehmet Ali Birand được tờ The Wall Street Journal đăng tải - người dân đã nhanh chóng vỡ mộng và thay đổi quan điểm của mình.

Giới tướng lĩnh ngay lập tức tuyên bố tình trạng thiết quân luật trên toàn quốc, ngăn cấm các tổ chức công đoàn và đảng phái chính trị hoạt động, giải tán quốc hội và chính phủ, xóa bỏ hiến pháp v.v… Thành viên cốt cán của các phong trào chính trị, kể cả cánh tả cũng như cánh hữu, phải ra tòa hàng loạt. Hàng trăm ngàn người đã bị tống vào tù (theo số liệu của Amnesty International là cả triệu người) và bị tra tấn, hàng chục người bị tử hình. Trong số các tù nhân chính trị có cả các cựu thủ tướng Bulent Ecevit và Suleyman Demirel.

Một trong những tác động tích cực duy nhất sau cuộc đảo chính, theo đánh giá của các chuyên gia, chính là tình hình kinh tế quốc gia phần nào ổn định, Thổ Nhĩ Kỳ đã có sự hiện diện rõ nét hơn trên các thị trường quốc tế. Tháng 11/1982, bản hiến pháp mới do Hội đồng Quân sự quốc gia đề xuất bắt đầu có hiệu lực. Còn Kenan Evren chính thức trở thành Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ. Evren được đánh giá là một lãnh đạo cực kỳ cứng rắn, hạn chế đáng kể các quyền tự do của người dân trong suốt 7 năm cầm quyền, do đó được mệnh danh là một "Augusto Pinochet" của Thổ Nhĩ Kỳ.  Bản thân viên tướng này tự gọi mình là người kế tục "vị cha của tất cả người Thổ" Mustafa Kemal Ataturk, nhân vật vào năm 1923 đã thành lập ra nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ, tiến hành một loạt cải cách triệt để nhằm xây dựng một xã hội thượng lưu theo kiểu châu Âu.

Cần biết là bản hiến pháp của Evren vẫn có hiệu lực tại Thổ Nhĩ Kỳ cho đến tận ngày nay, bất chấp việc chính quyền Hồi giáo ôn hòa của Recep Tayyip Erdogan sau khi lên nắm quyền vào năm 2003 đã không ít lần tuyên bố cần phải thay đổi luật pháp, mở rộng hơn nữa các quyền tự do công dân. Một trọng tâm trong chính sách đối ngoại hiện nay của Erdogan chính là đấu tranh chống lại "thói quen" của giới quân sự can thiệp vào công việc của các chính trị gia.

Tháng 3/2008, chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố về việc phá vỡ âm mưu đảo chính của các chính trị gia và giới quân sự. Theo kết quả điều tra, chính quyền Hồi giáo đã đập tan tổ chức bí mật "Ergenekon" gồm các sĩ quan quân đội mong muốn phát triển Thổ Nhĩ Kỳ theo các truyền thống thượng lưu cũ.  

Trước thời điểm năm 2010, các thành viên còn sống tham gia đảo chính quân sự năm 1980 vẫn có thể yên tâm về sự an toàn của mình, bất chấp việc chính quyền rất muốn đưa họ ra tòa. Nguyên nhân là do một điều khoản hiến pháp đã đảm bảo quyền miễn truy tố đối với giới quân sự. Erdogan mới chỉ thay đổi được điều khoản này sau cuộc trưng cầu dân ý vào ngày 12/9/2010, không phải ngẫu nhiên diễn ra đúng vào ngày kỷ niệm 30 năm cuộc đảo chính quân sự của Kenan Evren.

Mục đích chính của cuộc trưng cầu dân ý được nêu ra là tự do hóa luật pháp đất nước theo yêu cầu của Liên minh châu Âu (EU), tổ chức kết nạp Thổ Nhĩ Kỳ làm một thành viên từ năm 1963. Tuy nhiên, kết quả quan trọng nhất về mặt đối nội của cuộc trưng cầu dân ý chính là việc bãi bỏ lệnh cấm truy tố các thành viên tham gia đảo chính, cho phép các nạn nhân của chế độ  Kenan Evren kiện giới quân sự lên tòa án dân sự.  

Theo tuyên bố của Thủ tướng Erdogan, phiên tòa xét xử hai thành viên chính còn sống của cuộc đảo chính sẽ được xem là một bước tiến quan trọng trong lịch sử của "đất nước Thổ Nhĩ Kỳ mới". Hiện các công tố viên đang đề nghị bản án tù chung thân không ân xá trước thời hạn đối với cả  Kenan Evren và Tahsin Sahinkaya. Bản thân Evren trong một loạt các bài trả lời phỏng vấn đã khẳng định, ông ta không hề hối tiếc vì đã tổ chức đảo chính, đồng thời sẽ tự sát nếu bị yêu cầu phải ra tòa.

Theo đánh giá của các chuyên gia, những phiên tòa xét xử các tướng lĩnh quân sự có ảnh hưởng kiểu trên chính là hành động cần thiết đối với Erdogan để củng cố vị thế chính trị của mình. Một số giả thuyết còn cho rằng, chính trị gia đã 3 nhiệm kỳ nắm chiếc ghế thủ tướng này đang có tham vọng biến Thổ Nhĩ Kỳ thành một nước cộng hòa theo chế độ tổng thống lãnh đạo, và tất nhiên ông phải có mặt trên chiếc ghế tổng thống mới

Đinh Linh (tổng hợp)

Các tin khác

Khi cái chết cũng cần được xác nhận…

Khi cái chết cũng cần được xác nhận…

Ngày 22/2/2026, quân đội Mexico tuyên bố đã tiêu diệt Nemesio Rubén Oseguera Cervantes - biệt danh “El Mencho”, thủ lĩnh băng Jalisco Thế hệ mới (CJNG), một trong những tổ chức ma túy nguy hiểm nhất Mexico và là nguồn cung fentanyl, methamphetamine, cocaine lớn vào thị trường Mỹ - trong một chiến dịch tại Tapalpa, bang Jalisco. Nhưng đến đầu tháng 5/2026, hồ sơ công khai của Bộ Ngoại giao Mỹ về El Mencho vẫn còn hiển thị phần thưởng 15 triệu USD cho thông tin dẫn tới việc bắt giữ hoặc kết án đối tượng này. Sự chậm trễ ấy có thể chỉ là thủ tục pháp lý, nhưng với một trùm ma túy từng nhiều lần bị đồn đã chết, nó cho thấy một điều khác: trong thế giới cartel, ngay cả cái chết cũng cần được xác nhận bằng quyền lực, hồ sơ và thời gian.

Án tích 12 năm phanh phui “giang hồ mạng”

Án tích 12 năm phanh phui “giang hồ mạng”

Một “ngôi sao mạng xã hội” ở Ấn Độ xây dựng hình ảnh giang hồ trên Instagram suốt hơn một thập kỷ, cho đến khi cảnh sát lật lại hồ sơ cũ và phát hiện phía sau lớp vỏ đó là một chuỗi tội ác kéo dài từ giết người, sử dụng vũ khí đến các cáo buộc hiếp dâm.

Dẹp ma trận hóa đơn khống cùng công ty “ma”

Dẹp ma trận hóa đơn khống cùng công ty “ma”

Thời gian qua, tình trạng thành lập các doanh nghiệp “ma” để mua bán hóa đơn giá trị gia tăng (GTGT) trái phép đang diễn biến hết sức phức tạp với quy mô đặc biệt lớn, thủ đoạn tinh vi.

Những ác nhân mang danh “cha - mẹ”!

Những ác nhân mang danh “cha - mẹ”!

Đối với hầu hết các bậc cha mẹ, trẻ em là hạnh phúc của gia đình, là tương lai của xã hội nên cần dành tình yêu thương, che chở, chăm sóc, dạy dỗ tốt nhất. Tuy nhiên, vẫn còn những trường hợp lại xem thành viên nhỏ là gánh nặng, gây cản trở công việc làm ăn nên cứ mỗi khi gặp phải những vấp váp trong cuộc sống là trút những trận đòn roi, thậm chí dùng nhục hình lên cơ thể các cháu để xả giận.

Đào vàng online, vỡ mộng giấc mơ làm giàu xuyên biên giới

Đào vàng online, vỡ mộng giấc mơ làm giàu xuyên biên giới

“Đào vàng ảo, nhận vàng thật” là những lời mời gọi béo bở thu hút đông đảo thợ đào khắp nơi tìm về các “mỏ vàng” xuyên biên giới, nuôi dưỡng giấc mơ giàu sang. Thế nhưng, vàng đâu không thấy, chỉ thấy “vàng mắt” vì rơi vào bẫy lừa đảo…

Kẻ mạo danh và tấn bi kịch của niềm tin

Kẻ mạo danh và tấn bi kịch của niềm tin

Một người bán thịt nặng gần 100kg, gần như không biết tiếng Pháp, lại có thể khiến một người mẹ quý tộc tin rằng đó là đứa con trai thanh lịch của mình. Cuộc nhận mặt kỳ lạ tại Paris năm 1867 không chỉ mở đầu cho một trong những vụ mạo danh chấn động nhất lịch sử tư pháp Anh, mà còn phơi bày một nghịch lý tàn nhẫn: Đôi khi con người ta thèm khát một lời nói dối dễ tin hơn là chấp nhận một sự thật đã biến mất. Vụ việc vì thế không còn dừng lại ở một màn lừa đảo cá nhân mà trở thành điểm tụ của những bất mãn xã hội âm ỉ trong lòng nước Anh thời nữ hoàng Victoria.

Chiêu lừa tinh vi từ những “suất nội bộ giá rẻ”

Chiêu lừa tinh vi từ những “suất nội bộ giá rẻ”

Những lời chào mời “suất nội bộ giá rẻ” đang lan tràn trên mạng xã hội, được dàn dựng bằng kịch bản ngày càng tinh vi từ fanpage giả, giao dịch ảo đến giấy tờ giả, biến niềm tin của người mua thành công cụ để chiếm đoạt tài sản. Không ít nạn nhân chỉ nhận ra mình sập bẫy khi đã mất hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng và rơi vào vòng xoáy tranh chấp pháp lý kéo dài.

Bí hiểm người mẹ Mỹ khủng bố tin nhắn con gái

Bí hiểm người mẹ Mỹ khủng bố tin nhắn con gái

Một nữ sinh trung học ở Mỹ liên tục nhận được tin nhắn từ số điện thoại lạ khủng bố tinh thần, xúi giục tự tử trong hơn một năm, cho đến khi cảnh sát vào cuộc, phát hiện người gửi không phải ai khác, mà chính là mẹ cô?!

Israel thông qua dự luật tử hình đối với tội danh khủng bố

Israel thông qua dự luật tử hình đối với tội danh khủng bố

Quốc hội Israel (Knesset) vừa thông qua một trong những dự luật gây tranh cãi nhất thời gian gần đây: áp dụng án tử hình đối với tội giết người do khủng bố. Văn bản này tập trung vào các vụ án được xét xử bởi Tòa án quân sự ở Bờ Tây sông Jordan, đồng nghĩa với việc đối tượng chịu tác động chủ yếu là người Palestine, dù văn bản luật không trực tiếp đề cập đến quốc tịch hay nguồn gốc sắc tộc của bị cáo. Bài viết phân tích những khía cạnh pháp lý và tác động an ninh xung quanh dự luật này.

Bên trong những “nhà máy lừa đảo” xuyên quốc gia

Bên trong những “nhà máy lừa đảo” xuyên quốc gia

Ẩn sau những vụ lừa đảo trực tuyến liên tục gia tăng thời gian qua là một thực tế ít được nhìn thấy: hàng chục nghìn người bị dụ dỗ, cưỡng ép hoặc mua bán để làm việc trong những trung tâm lừa đảo. Đây không đơn thuần là những tụ điểm tội phạm nhỏ lẻ, mà đã tiến hóa thành một hệ thống vận hành khép kín, nơi ranh giới giữa thủ phạm và nạn nhân mỏng manh đến mức đáng sợ. Khi tội phạm công nghệ cao được tổ chức hóa theo quy mô tập đoàn, các quốc gia đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng kép: an ninh mạng và buôn bán người.

Cẩn trọng bẫy vàng giá rẻ trên mạng xã hội

Cẩn trọng bẫy vàng giá rẻ trên mạng xã hội

Giá vàng biến động mạnh không chỉ làm nóng thị trường mà còn kéo theo làn sóng lừa đảo trên mạng xã hội. Từ những tài khoản ảo rao bán “giá hời” đến fanpage “tích xanh” giả mạo thương hiệu lớn, hàng loạt cái bẫy được giăng ra nhằm đánh vào tâm lý muốn mua nhanh, mua rẻ của khách hàng, khiến không ít người lâm vào cảnh tiền thì mất mà vàng thì chẳng nhìn thấy đâu.

Khi AI thành công cụ của tội phạm có tổ chức

Khi AI thành công cụ của tội phạm có tổ chức

Chúng không cần phá khóa, cũng không cần đột nhập máy chủ. Điều chúng cần đơn giản hơn nhiều: khiến bạn tin. Tin vào khuôn mặt người đồng nghiệp quen thuộc trên màn hình, tin vào giọng nói của “sếp” trong điện thoại, tin rằng mọi thứ vẫn đang vận hành đúng quy trình. Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), điểm yếu lớn nhất của hệ thống an ninh không còn nằm ở công nghệ, mà nằm ở nhận thức con người.

Giải mã vụ mất tích bí ẩn suốt 66 năm

Giải mã vụ mất tích bí ẩn suốt 66 năm

Một gia đình ở Mỹ rời nhà đi hái cây Giáng sinh rồi biến mất không dấu vết suốt 66 năm, cho đến khi chiếc xe của họ được kéo lên từ đáy sông, cùng câu trả lời mà cả một thế hệ đã chờ đợi.

Bóc gỡ đường dây giả danh cán bộ cấp cao để lừa đảo

Bóc gỡ đường dây giả danh cán bộ cấp cao để lừa đảo

Đối tượng sinh năm 1992 nhưng tạo dựng được vỏ bọc hoàn hảo trong vai “cán bộ Tổng cục 2, Bộ Quốc phòng” hoặc “Phó Vụ trưởng Ban Nội chính Trung ương, có bố là trung tướng quân đội” để tiếp cận lãnh đạo nhiều đơn vị ở tỉnh Bắc Ninh, thu thập thông tin liên quan đến công tác nhân sự của tỉnh, các chương trình, dự án trên địa bàn tỉnh, sau đó nhận xin việc, chạy dự án cho các cá nhân, công ty có nhu cầu tìm kiếm việc làm, đối tác kinh doanh hoặc huy động vốn đầu tư vào dự án rồi chiếm đoạt tài sản. Đặc biệt, trong đường dây còn có nhiều đối tượng giả danh cán bộ Cục Quản lý vốn, Bộ Tài chính; Thiếu tướng, cán bộ của Tổng cục 2, Bộ Quốc phòng..., có quan hệ mật thiết với các lãnh đạo, có thể xin được dự án đầu tư xây dựng. Bằng sự kiên trì, tỉ mỉ, tinh thông nghiệp vụ, cán bộ, chiến sĩ Phòng Cảnh sát hình sự, Công an tỉnh Bắc Ninh đã bóc gỡ đường dây lừa đảo trên, bắt giữ 5 đối tượng, thu nhiều tang vật liên quan đến việc phạm tội của chúng.

Ngăn chặn thuốc lá lậu - cần biện pháp từ gốc rễ

Ngăn chặn thuốc lá lậu - cần biện pháp từ gốc rễ

Thời gian qua, dù lực lượng chức năng rất quyết liệt vào cuộc nhằm ngăn chặn triệt để hành vi buôn lậu thuốc lá, song với những thủ đoạn ngày càng tinh vi, các đối tượng buôn lậu vẫn tìm mọi cách, lợi dụng các kẽ hở để đưa mặt hàng này vào tiêu thụ trong thị trường nội địa vì mức siêu lợi nhuận. Điều này không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và trật tự an toàn xã hội.

Jonathan Wild: Ông trùm tội phạm đội lốt người thực thi công lý

Jonathan Wild: Ông trùm tội phạm đội lốt người thực thi công lý

Đầu thế kỷ XVIII, London từng tin rằng Jonathan Wild (1683-1725) là người giúp lập lại trật tự trong một thành phố đầy rẫy trộm cắp. Nhưng điều lịch sử sau này phơi bày lại hoàn toàn ngược lại: người đàn ông được tôn vinh là “Tổng Tư lệnh chống trộm” ấy thực chất lại là kẻ tổ chức và điều hành một trong những mạng lưới tội phạm tinh vi có tổ chức đầu tiên trong lịch sử nước Anh - mô hình mà nhiều nhà nghiên cứu coi là tiền thân của mafia hiện đại.

Vụ án không có thi thể, không có hung thủ, không có sự thật

Vụ án không có thi thể, không có hung thủ, không có sự thật

Tháng 11/1938, Percy Waddington bước vào đồn cảnh sát Halifax với chiếc áo khoác bị rách toạc và lời khai run rẩy: ông vừa bị một kẻ lạ mặt dùng dao tấn công giữa phố. Các điều tra viên lắng nghe, ghi chép rồi bắt đầu đặt câu hỏi. Mười hai giờ sau, trong phòng thẩm vấn của cảnh sát, khi các câu hỏi đi vào chi tiết - vị trí, khoảng cách, hướng tấn công, Percy Waddington không còn giữ được câu chuyện của mình. Ông đổ sụp và thú nhận: vết rạch trên áo là do chính ông tạo ra. Đó là khoảnh khắc cả một cơn ác mộng kéo dài ba tuần của thị trấn Halifax bắt đầu sụp đổ. Nhưng để hiểu vì sao hàng nghìn người dân bình thường lại có thể bị cuốn vào một cơn loạn thần tập thể đến vậy, phải quay ngược thời gian về những ngày đen tối trước đó.

Bẫy lừa khi vay tiền qua app trên mạng xã hội

Bẫy lừa khi vay tiền qua app trên mạng xã hội

Gần đây thủ đoạn lừa đảo vay tiền nhanh không cần thế chấp qua app “đen” diễn biến phức tạp, bọn lừa đảo giăng sẵn bẫy yêu cầu người vay tải app về điện thoại theo đường link mà chúng cung cấp rồi giở trò, rằng người vay đã thao tác sai nên muốn nhận được tiền ngay phải nộp một số tiền nhất định... Do lơ là cảnh giác, hơn nữa lại trong tình huống cấp bách, người vay nhắm mắt làm theo và đến khi các đối tượng lừa đảo đánh sập trang thì mới biết mình đã bị lừa.

Phá án nhờ dữ liệu số

Phá án nhờ dữ liệu số

Một loạt vụ giết người trên bãi biển Gilgo ở Mỹ chỉ được giải mã khi dữ liệu số và DNA phả hệ lần đầu tiên hợp nhất những hồ sơ rời rạc nhiều thập kỷ thành một bản đồ tội ác thống nhất.