Quan hệ thương mại Mỹ - EU đối diện thử thách mới

Euronews hôm 23/2 đưa tin, trong tuyên bố chính thức đăng tải một ngày trước đó, Ủy ban châu Âu (EC) kêu gọi Mỹ cung cấp sự rõ ràng toàn diện về định hướng chính sách thuế quan, đồng thời nhấn mạnh tình hình hiện nay không tạo điều kiện cho một môi trường thương mại công bằng, cân bằng và cùng có lợi như hai bên đã thống nhất trong Tuyên bố chung EU - Mỹ tháng 8/2025.

“Ủy ban sẽ luôn bảo đảm các lợi ích của EU được bảo vệ toàn diện. Các doanh nghiệp và nhà xuất khẩu EU phải được đối xử công bằng, có thể dự đoán được và cơ sở pháp lý vững chắc", tuyên bố nhấn mạnh. EU cũng cho rằng hàng hóa của khối không nên bị áp thuế vượt quá “mức trần rõ ràng và toàn diện đã được thống nhất trước đó”. EC nhấn mạnh: “Thuế quan thực chất làm gia tăng chi phí cho cả người tiêu dùng và doanh nghiệp, như các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra".

Những tuyên bố mới nhất của EU bắt nguồn từ phán quyết ngày 20/2 của Tòa án Tối cao Mỹ, theo đó nêu rõ Tổng thống Donald Trump đã vượt quá thẩm quyền khi áp đặt một loạt mức thuế quan làm đảo lộn thương mại toàn cầu, khẳng định Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) “không ủy quyền cho Tổng thống áp đặt các mức thuế quan”.

Phản ứng trước phán quyết trên, Tổng thống Trump tuyên bố áp mức thuế toàn cầu mới 10% đối với toàn bộ hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ, viện dẫn Điều 122 trong Đạo luật Thương mại năm 1974. Mức thuế này dự kiến có hiệu lực từ ngày 24/2, kéo dài 150 ngày và có một số ngoại lệ đối với một số mặt hàng. Sau đó, tối 21/2 (theo giờ Washington), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo tiếp tục nâng mức thuế quan toàn cầu đối với các hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ từ 10% lên 15%.

Trong một phản ứng ngay lập tức, Chủ tịch Ủy ban Thương mại quốc tế (INTA) của Nghị viện châu Âu, ông Bernd Lange cho biết sẽ kiến nghị tạm dừng quá trình phê chuẩn thỏa thuận thương mại giữa EU và Mỹ trong cuộc họp khẩn cấp của Nghị viện châu Âu.

Quyết định tạm dừng sẽ được duy trì cho đến khi EU nhận được thông tin chi tiết về chính sách thương mại từ chính quyền của Tổng thống Donald Trump, và cho tới khi EU có được bản đánh giá pháp lý toàn diện cùng những cam kết rõ ràng từ phía Mỹ.

Trên mạng xã hội, ông Lange nhận định Chính phủ Mỹ đang tạo ra một "sự hỗn loạn về thuế quan" cùng sự bất ổn ngày càng gia tăng không chỉ với EU mà cả các đối tác thương mại khác của Mỹ.

Trên thực tế, theo số liệu Eurostat, tổng giá trị thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa EU và Mỹ đạt 1.700 tỷ euro, tương đương khoảng 2.000 tỷ USD, trong năm 2024, tức trung bình 4,6 tỷ euro mỗi ngày. Quy mô trao đổi này khiến quan hệ thương mại xuyên Đại Tây Dương trở thành một trong những trụ cột kinh tế quan trọng nhất toàn cầu.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của EU sang Mỹ bao gồm dược phẩm, ôtô, máy bay, hóa chất, thiết bị y tế, rượu vang và đồ uống có cồn. Ở chiều ngược lại, Mỹ xuất khẩu sang EU các dịch vụ chuyên môn và khoa học như hệ thống thanh toán, hạ tầng điện toán đám mây, dầu khí, dược phẩm, thiết bị y tế và sản phẩm hàng không vũ trụ.

Theo thỏa thuận thương mại năm 2025, Mỹ áp mức thuế 15% đối với phần lớn hàng hóa EU, ngoại trừ một số lĩnh vực chịu mức thuế riêng như thép. Một số mặt hàng như máy bay và phụ tùng được hưởng thuế suất 0%. Đổi lại, EU đồng ý dỡ bỏ thuế nhập khẩu đối với nhiều hàng hóa Mỹ và rút lại kế hoạch trả đũa bằng các mức thuế cao hơn. Thỏa thuận này do EC đại diện cho 27 quốc gia thành viên đàm phán và ký kết với Washington. Do đó, những lệnh thuế mới nhất đã làm lung lay nền tảng của thỏa thuận.

Trong diễn biến mới nhất, ông Jamieson Greer, Trưởng đoàn đàm phán thương mại của Tổng thống Trump, cho biết Washington vẫn duy trì các thỏa thuận đã ký và kỳ vọng các đối tác cũng hành xử tương tự. Ông khẳng định các thỏa thuận không phụ thuộc vào tiến trình pháp lý liên quan đến thuế quan khẩn cấp và cho biết chưa nhận được tín hiệu chính thức nào từ châu Âu về việc hủy bỏ thỏa thuận. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, EC cảnh báo rằng việc áp thuế một cách khó dự đoán sẽ làm suy yếu niềm tin thị trường và gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, EU nhấn mạnh nguyên tắc thỏa thuận phải được tôn trọng và các sản phẩm châu Âu phải tiếp tục được hưởng mức đối xử cạnh tranh nhất theo trần thuế đã thống nhất. EU sở hữu Cơ chế chống cưỡng ép thương mại (Anti-Coercion Instrument), cho phép áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại và đầu tư đối với các quốc gia bị coi là gây sức ép không chính đáng lên các thành viên EU. Các biện pháp có thể bao gồm hạn chế xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ, cấm tham gia đấu thầu công hoặc siết đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Giới quan sát cho rằng tuyên bố lần này của EC có giọng điệu vô cùng cứng rắn, gián tiếp đặt quan hệ thương mại xuyên Đại Tây Dương vào một thử thách mới. Mặc dù hai bên chưa tuyên bố rút khỏi thoả thuận thương mại song phương, nhưng tiến trình phê chuẩn thỏa thuận có thể bị chững lại trong ngắn hạn, trong khi thị trường chờ đợi tín hiệu rõ ràng hơn từ Washington về định hướng thuế quan sắp tới.