Nỗi ám ảnh kinh hoàng
Chiều 16/4, chúng tôi có mặt tại xóm Khuôn 1, xã Phục Linh, huyện Đại Từ. Đã 2 ngày sau vụ sạt lở kinh hoàng, lực lượng cứu hộ do Phó chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên Đặng Viết Thuần chỉ huy với hàng trăm người cùng 10 chiếc xe ủi và máy xúc vẫn đang miệt mài đào bới tại các vị trí được định vị là có nạn nhân bên dưới.
Mặc dù Công an tỉnh Thái Nguyên đã dựng rào chắn trên mọi ngả đường dẫn vào thôn Khuôn 1 nhằm đảm bảo an toàn cho công tác cứu hộ, nhưng vẫn có hàng trăm người đứng bên ngoài ngóng đợi tin tức tìm kiếm người bị nạn.
Là người tận mắt nhìn cảnh núi đất đá lao xuống vùi ngôi nhà của bố mẹ mình, chị Hà Thị Vinh, con gái của cụ Hà Văn Xuân (bị thương) và cụ Vũ Thị Hồng (bị tử nạn) vẫn chưa hết bàng hoàng khi nhắc lại cái buổi sáng 15/4 oan nghiệt: "Tôi đang ngủ thì bỗng nghe tiếng ầm ầm như ôtô chạy rất gần nên tỉnh giấc. Ngay sau đó, tôi nghe thấy tiếng kêu la từ các nhà bên cạnh nên đã bế vội 2 đứa cháu nội chạy ra ngoài thì thấy đất đá lao ầm ầm từ trên núi xuống. Chúng tôi cố gắng cứu bố mẹ nhưng không thể kịp đành nuốt nước mắt nhìn các cụ bị vùi lấp".
Thẫn thờ ngồi bên mâm cơm cúng đặt ngay trên đống đổ nát, em Nguyễn Văn Khánh cho biết, suốt hai ngày qua, em cùng gia đình luôn túc trực ở đây để chờ tìm thấy mẹ là bà Trần Thị Thiên. Nhà Khánh chỉ có hai mẹ con, Khánh đi làm thợ cơ khí ở dưới thành phố Thái Nguyên nên chỉ có mẹ ở nhà. "5 giờ sáng 15/4, các bác gọi điện cho em báo tin, chạy về đến nơi, em không dám tin vào mắt mình nữa". Bà Trịnh Thị Ngà, là chị họ của nạn nhân Trần Thị Thiên cho biết: khi nghe người dân gào thét, bà chạy ra thì thấy 10 nhà dân đã bị vùi lấp hoàn toàn. Giờ đây, Khánh và họ hàng chỉ mong tìm thấy thi thể mẹ để chôn cất theo đúng phong tục.
| Báo CAND và Chuyên đề ANTG hỗ trợ gia đình có người chết 1 triệu đồng, người bị thương và gia đình có người mất tích 500.000 đồng. |
Cách đó không xa, anh Đinh Văn Kỳ cùng 4-5 người trong gia đình cũng ngồi khóc sụt sùi bên mâm cơm cúng khói hương nghi ngút. Đã 2 ngày qua, cả gia đình anh túc trực tại hiện trường để chờ đợi. Dưới đống đất đá này là 4 thành viên trong gia đình người em của anh là chị Nguyễn Thị Hoàn, anh Nguyễn Minh Hà cùng hai con Nguyễn Văn Quốc, Nguyễn Văn Quân. Xót xa khi nhắc tới gia đình người em, anh Kỳ bảo rằng: "Chúng nó khổ quá, có hai đứa con thì thằng Quân lại bị tàn tật. Trước hôm xảy ra chuyện này, thằng Quân phải đi điều trị ở bệnh viện huyện Đại Từ. Chẳng biết run rủi thế nào mà 10 giờ đêm 14 anh em nó lại đưa nhau về nhà, đến 4 giờ sáng hôm sau thì bị nạn. Giá anh em nó cứ ở bệnh viện thì không phải chết khổ sở thế này".
May mắn thoát chết trong gang tấc, giờ đây sau niềm vui thoát chết, cả gia đình anh Hà Văn Phi đang đối mặt với nỗi lo của người vô gia cư vì tài sản duy nhất mà vợ chồng anh cùng hai đứa con giữ được trước khi thoát ra khỏi nhà chính là bộ quần áo mặc trên người. Không chỉ mất hết nhà cửa mà ngay cả mấy thửa ruộng cày cấy nuôi sống 4 miệng ăn cũng đã nằm dưới hàng mét đất đá. "Đất lở nhanh tới mức tôi cũng chẳng kịp mở chuồng giải thoát cho đàn lợn và mấy con gà. Bây giờ có lẽ chúng cũng đã bị chôn sống trong đó cả. Vợ chồng chúng tôi bây giờ đến cái bát ăn cơm cũng không có. Rồi tới đây không biết cả nhà sẽ sinh sống bằng gì".
Trong câu chuyện với chúng tôi, bà Trưởng thôn Tạc Thị Thịnh vẫn không giấu được vẻ thất thần kể rằng đêm ấy, sau khi lao ra khỏi nhà vì những tiếng rầm rầm lở đất, vợ chồng bà Thịnh đã lập tức chạy tới hỗ trợ gia đình cụ Hồng. Nhưng mọi cố gắng đều bất lực khi căn nhà đã ngập chìm trong đất đá và càng ngày càng bị cuốn đi xa tới hàng trăm mét. Sau khi dòng lũ đất tạm dừng lại mọi người điên cuồng lao vào đào bới. Lúc này, cụ Hồng đã tử vong vì ngạt thở, khắp người bầm dập. Chỉ còn lại cụ ông Hà Văn Xuân đang bất tỉnh nhân sự mắc kẹt trong đống thang giường.
Cho tới thời điểm này, UBND tỉnh Thái Nguyên đã huy động tối đa các lực lượng và phương tiện để tìm kiếm, cứu hộ với hy vọng sẽ tìm được hết các nạn nhân đang mất tích.
Cùng với các lực lượng khác, Công an tỉnh Thái Nguyên đã huy động hơn 100 cán bộ chiến sĩ của các phòng nghiệp vụ như Phòng cháy chữa cháy và cứu hộ, cứu nạn; Kỹ thuật hình sự; Công an huyện Đại Từ… do Đại tá, Phó giám đốc Trần Văn Ổn trực tiếp chỉ huy lên làm nhiệm vụ suốt từ sáng sớm 15/4. Trung tá Ma Công Diện, Phó trưởng phòng Cảnh sát PCCC và cứu hộ, cứu nạn cho biết anh cùng với đồng đội đã đến hiện trường từ sáng sớm 15/4, lúc đầu, khi chưa huy động máy xúc, anh em trực tiếp dùng cuốc, xẻng để đào bới tìm kiếm nạn nhân và tài sản. Đến sáng 16/4, Trung tâm Huấn luyện chó nghiệp vụ của Bộ Công an cũng đã đưa 5 chó nghiệp vụ lên hỗ trợ công tác tìm kiếm.
Theo ông Đặng Viết Thuần, Phó chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên, trước mắt là tập trung mọi nỗ lực cho công tác tìm kiếm, cứu hộ cứu nạn, đối với gia đình các nạn nhân và những người mất hết nhà cửa, tài sản, tỉnh sẽ có chính sách hỗ trợ kịp thời để bà con sớm có cuộc sống ổn định.
Nguy cơ được báo trước
Tuy nhiên, khi có mặt tại hiện trường, nhìn núi đất đá dù đã lở xuống cả triệu mét khối nhưng vẫn còn cao ngất ngưởng thì có thể thấy rằng nguy cơ sạt lở là điều ai cũng có thể thấy. Nhưng, vấn đề đặt ra là tại sao nguy hiểm như vậy mà người dân vẫn sống ngay dưới chân núi ấy mà lại không di dời?
Theo những người dân ở đây thì tất cả các hộ dân đều ý thức được sự nguy hiểm vì bãi thải này đã tồn tại khoảng 6-7 năm nay. Nhiều lần, các hộ dân đã kiến nghị Công ty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên đền bù để di chuyển nhưng chưa được giải quyết.
Theo bà trưởng thôn Tạc Thị Thịnh thì lý do khiến cư dân của thôn Khuôn 1 không di dời được là do phía mỏ than không chấp nhận bồi thường một hồ chứa có nhiệm vụ cung cấp nước tưới cho diện tích đất nông nghiệp của cả thôn, vì vậy sự việc vẫn chưa ngã ngũ và người dân dù biết hiểm nguy cận kề nhưng vẫn phải chấp nhận "sống trong sợ hãi".
Có mặt tại địa điểm sạt lở tham gia công tác tìm kiếm bằng máy dò địa bức xạ, Tiến sĩ Vũ Văn Bằng - Phó viện trưởng Viện Công nghệ nước và môi trường thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam, cho rằng, vụ sạt lở xảy ra là hậu quả của việc không tính toán về sự trượt lở khi khai thác mỏ; bãi thải không hề có sự đảm bảo an toàn. Lẽ ra, với những bãi thải như vậy, cần phải đổ trong thung lũng hoặc có tường bao, đập chắn và phải di dời dân từ lâu.
Trao đổi với phóng viên, ông Hoàng Ngọc Diệp - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên thừa nhận: "Việc mỏ than không thỏa thuận được với người dân về việc di dời, bồi thường là có. Vì thế, khu vực bãi thải giáp thôn Khuôn 1, mỏ than Phấn Mễ đã dừng đổ thải từ trước đó. Sự cố xảy ra vừa qua nhiều khả năng là do địa chất của nền đất quá yếu, bãi thải tập kết từ nhiều năm, trọng tải lớn nên đã xảy ra lún trượt trên bề mặt nền đất dẫn tới hậu quả như bây giờ".
Tuy nhiên, trước câu hỏi: mỏ than dừng đổ thải từ khi nào thì ông Diệp từ chối cung cấp vì mới nhậm chức nên chưa nắm rõ thời gian cụ thể. Cũng theo ông Diệp, từ khi sự cố xảy ra, phía công ty đã có hỗ trợ các gia đình bị thiệt hại mỗi khẩu số tiền 2 triệu đồng. Riêng với hộ gia đình bà Hồng thì hỗ trợ mai táng 40 triệu. "Khi nào có thống kê thiệt hại cụ thể, chúng tôi sẽ tiếp tục có trách nhiệm với người dân" - ông Diệp khẳng định.
Còn ông Phạm Hồng Quân, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên, khi trả lời phỏng vấn của chúng tôi tại hiện trường, cho biết khu vực bãi thải số 3 đã được định hình từ khoảng gần 10 năm nay. Mỏ đã cho dừng việc đổ phế thải ở khu vực bãi thải số 3 này. Theo ông Quân, đơn vị đã có ý định quy hoạch khu vực dưới chân bãi thải, thiết lập hành lang an toàn, di dân. Nhưng phương án bàn bạc với người dân chưa được thống nhất.
Như vậy, có thể khẳng định, không chỉ người dân mà ngay cả các cấp chính quyền của huyện Đại Từ và mỏ than Phấn Mễ đã có thông tin cảnh báo về nguy cơ tiềm ẩn của thảm họa sạt lở. Dù với lý do nào đi nữa, thì việc để người dân sống trong vùng nguy hiểm suốt một thời gian dài dẫn tới hậu quả như vừa qua cũng là điều rất khó chấp nhận.
Trả lời phỏng vấn của chúng tôi chiều tối 16/4, ông Dương Ngọc Long, Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên, cho biết: "Cuối năm 2011, tỉnh Thái Nguyên đã thành lập đoàn thanh tra liên ngành do một đồng chí Phó chủ tịch UBND tỉnh làm trưởng đoàn đi kiểm tra tất cả các điểm mỏ, qua đó phát hiện, xử lý các điểm vi phạm, bất cập trong quá trình khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh".
Khi chúng tôi đặt câu hỏi trong số các điểm vi phạm có điểm vừa xảy ra sự cố hay không, ông Long nói rằng ông sẽ cho kiểm tra lại. "Tuy nhiên, sau vụ việc này, tỉnh sẽ tiếp tục chỉ đạo rà soát tất cả các điểm mỏ địa phương, doanh nghiệp nếu chỗ nào có nguy cơ xảy ra vụ việc như ở xóm Khuôn 1, sẽ có xử lý, giải pháp tích cực đặc biệt sẽ chỉ đạo các ngành, các địa phương quy hoạch khu tái định cư để cùng với chủ mỏ, doanh nghiệp di dời các hộ dân ra xa khu vực ảnh hưởng để nhân dân ổn định cuộc sống. Tỉnh cũng sẽ tăng cường hơn nữa các chỉ thị, chỉ đạo về tài nguyên khoáng sản nhất là về an toàn lao động làm giảm thiểu thấp nhất những vụ việc như trên" - Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên khẳng định
