Saddam Hussein - Muammar Gaddafi: Những sự tương đồng đáng lo ngại

20 năm sau, khi lực lượng nổi dậy tràn lên chiếm Tripoli trong những ngày vừa qua thì hình ảnh của ông Gaddafi và cuộc chiến trên đất nước Libya lúc này một lần nữa khiến người ta không thể không so sánh ông với cựu Tổng thống Iraq - Saddam Hussein trong cuộc chiến tranh ở Iraq năm 2003.

Và mặc nhiên, giới phân tích giờ đây có lý do để lo ngại sự can thiệp của Mỹ vào Libya sẽ tiếp tục đi vào vết xe đổ như những gì xảy ra ở Iraq và Afghanistan . Đây là lần thứ 3, Mỹ can thiệp quân sự vào một quốc gia Hồi giáo. Tuy nhiên, về bản chất, cuộc chiến lần này khác khá nhiều so với hai cuộc chiến tranh trước đây.

Những điểm tương đồng khó chịu

Có thể thấy giữa cựu Tổng thống Iraq Saddam Hussein và Đại tá Muammar Gaddafi có quá nhiều điểm tương đồng, từ hoàn cảnh xuất thân, gia đình, sự nghiệp,.. Về cơ bản cả hai đều là những nhà lãnh đạo có đường lối cầm quyền theo kiểu "độc tài" và khá thất thường. Theo đánh giá của phương Tây thì cả hai đều là những "bạo chúa" với chính thần dân của họ.

Cả Saddam và Gaddafi đều là những người đứng đầu những quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn trên thế giới, họ không ngần ngại gây chiến, sẵn sàng đổ máu với cả những người hàng xóm. Thêm nữa, không chỉ Hussein mà cả Gaddafi cũng đặc biệt say sưa với những loại vũ khí có sức hủy diệt hàng loạt… điều mà Mỹ và phương Tây thấy thực sự khó chịu. Và sự tương đồng một lần nữa được thể hiện rất rõ qua cách hai con người này ứng phó trong cuộc chiến tranh trên đất nước họ.

Giống như nhà lãnh đạo của Iraq trong cuộc chiến tranh năm 2003, khi lực lượng nổi dậy ở Libya khiêu chiến, ông Gaddafi cũng đã thề sẽ đánh bại các kẻ thù của mình ngay tại cửa ngõ thủ đô. Tuy nhiên sự việc đã chẳng dễ dàng đến thế khi nhà độc tài này sớm nhận thấy vây cánh của mình, trong đó có cả lữ đoàn do con trai Khamis chỉ huy, cũng bị đập tan bởi  các cuộc tấn công của NATO.

Năm 2003, hai trong số những người con của ông Hussein đã chạy trốn khỏi Baghdad mà không bắn được lấy một viên đạn. Chủ nhật tuần trước, hai người con của ông Gaddifi, kể cả người thừa kế là Seif al-Islam cũng nhanh chóng đầu hàng trước quân nổi dậy.

Với những "thành tích" này, nhà lãnh đạo Libya tỏ ra không kém cạnh gì so với nhà cựu lãnh đạo của Iraq . Một kịch bản  đã được lặp lại. Đó là khi xe tăng của quân đội Hoa Kỳ tiến vào trung tâm Baghdad, ông Hussein cũng đứng trên nóc chiếc ôtô Volkswagen Pasat bên ngoài một trong những thánh đường quan trọng của nhà thờ Hồi giáo dòng Sunni dõng dạc tuyên thệ, sẽ luôn đứng bên cạnh bảo vệ nhân dân.

Và sau này, Đài Truyền hình quốc gia Libya cũng đã phát đi một thông điệp bằng âm thanh của ông Gaddafi kêu gọi người dân Libya hãy bảo vệ Tripoli khỏi các cuộc tấn công của phe đối lập, và rằng, đây là nghĩa vụ của mỗi người dân Libya. Trước đó, ông đã ra lời kêu gọi tương tự trên Truyền hình quốc gia và tuyên bố sẽ ở lại Tripoli cũng như thề sẽ không khuất phục khi lực lượng nổi dậy tràn vào thủ đô.

Đối với chiến tranh Iraq , ông Hussein cũng đã biến mất trong vòng 8 tháng cho đến khi xuất hiện trở lại mà theo đúng nghĩa đen là chui lên từ lòng đất khi quân đội Mỹ phát hiện ra hệ thống hầm ngầm sâu dưới đất của vị lãnh đạo cao cấp này. Khi “những con chuột” (từ của ông Gaddafi chỉ phe đối lập) tràn đến thủ đô, ông Gaddafi cũng biến mất tăm. Báo cáo truy tìm tung tích mới nhất cho biết, việc tầm nã ông Gaddafi cũng khó khăn như việc tìm kiếm ông Saddam Hussein.

Lời kêu gọi bằng âm thanh của ông Gaddafi trên truyền hình được các chuyên gia xác định rằng, khi đó ông ta ngồi dưới hầm và phát biểu trên truyền hình quốc gia bằng điện thoại. Theo họ, hành động này nhằm che giấu manh mối cho thấy ông đang ở đâu. Không chỉ có Saddam, dinh thự Bab al-Aziziya (tiếng Ảrập nghĩa là "Cổng tráng lệ") ở Tripoli của gia đình ông Gaddafi dù bị bom của NATO oanh tạc dữ dội nhưng được cho là đã được biến thành một mạng lưới hầm ngầm phức tạp nằm dưới những đống đổ nát. Hệ thống hầm trú ẩn này tương tự như mạng lưới ngầm của ông Hussein bên dưới những tòa lâu đài ở Baghdad .

Một kịch bản lặp lại?

Quay trở lại với diễn biến câu chuyện tháng 3/2003 ở Baghdad . Rõ ràng ông Gaddafi đang "noi gương" ông Hussein khi để cho phần lớn thủ đô của mình bị chiếm đóng một cách nhanh chóng, đến mức người ta tưởng như đây là một phần của chiến thuật rút quân vậy. Một sự khởi đầu cho chiến dịch đánh lừa phe đối lập hoặc cho một cuộc chiến dai dẳng theo kiểu chiến tranh ở Iraq, cuộc chiến mà đã 8 năm cho đến nay vẫn không thể dừng lại, cuộc chiến mà hệ lụy của nó là hàng nghìn người chết, bị thương và tàn phế.

Viễn cảnh tối tăm này đang dâng lên như một cơn ác mộng, ám ảnh các nhà lãnh đạo phương Tây như Thủ tướng Anh David Cameron, Tổng thống Nicolas Sarkozy của Pháp và Tổng thống Mỹ Obama rằng, việc những quốc gia này nhúng tay vào cuộc lật đổ ông Gaddafi và cung cấp quân đội dự bị để làm việc này có thể sẽ khiến họ trở thành những kẻ tiếp tay cho những tai họa khủng khiếp. Liệu Lybia có thể trở thành một Iraq thứ hai? Liệu phương Tây có giới hạn những can  thiệp quân sự của mình vào các cuộc không chiến và rút chân khỏi những cuộc nổi loạn?

Thủ tướng David Cameron cùng những thành viên của giới chức phương Tây đang cố gắng đẩy nhanh việc phân tích các diễn biến nhanh chóng của tình hình Tripoli,  từ cướp bóc, bạo lực giữa các giáo phái đến các cuộc trả thù đẫm máu. Những vấn nạn cùng tên này trước kia và đến bây giờ vẫn là những vấn đề nhức nhối chưa thể giải quyết ở Iraq . Ngài Cameron trả lời với báo chí tại phố Downing rằng: "Những chuyên gia bình ổn" ở London đã làm việc nhiều tháng liền với lực lượng nổi dậy ở Lybia để cho ra một kế hoạch chuyển đổi chính trị êm thấm ở Tripoli .

Nhân lúc này quân nổi dậy cũng yêu cầu các cơ sở y tế, thông tin liên lạc, điện, nhiên liệu và nước phải được duy trì và sửa chữa, theo đó mọi hình thức viện trợ phải được thúc đẩy nhanh chóng để người dân có thể lấy lại điều kiện sinh hoạt bình thường càng sớm càng tốt. Danh sách yêu cầu nghe giống một chuỗi các quy tắc xây dựng dựa trên những sai lầm mà các nhà phân tích đã xoáy sâu phân tích như là tâm điểm của những gì người Mỹ trải qua tại Iraq . Lúc này câu hỏi đặt ra là, liệu sự quyết tâm cao độ của giới chức phương Tây và các thủ lĩnh của lực lượng nổi dậy có đủ để vực đất nước Libya với chính quyền non trẻ đang trong cơn say chiến thắng hay lại đẩy nền chính trị Libya đến một tương lai tăm tối, chia rẽ và xung đột đảng phái?

Tránh vết xe đổ

Với Iraq, Mỹ đã kiếm lý do "tàng trữ vũ khí hủy diệt hàng loạt" để tấn công, nhưng khi chiến tranh kết thúc lại không thể chứng minh được Iraq sở hữu vũ khí hủy diệt như thế nào. Liệu điều tương tự có xảy ra với Libya của ông Gaddafi khi một trung tâm nghiên cứu gần Tripoli đã bị phát hiện có chứa những nguyên liệu hạt nhân dùng để chế tạo những quả "bom  bẩn"? (loại bom có sức hủy diệt lớn và chứa các vật liệu phóng xạ).

Lần này nữa, Mỹ dấn thân vào cuộc chiến tranh với một đất nước Hồi giáo. Cuộc chiến đẩy lùi Gaddafi của Libya năm 2011 cũng tương tự như sứ mệnh lật đổ Saddam Hussein ở Iraq năm 2003. Giới quan sát cho rằng, bất luận kết cục của cuộc tấn công vào Libya lần này có như thế nào thì hình ảnh nước Mỹ trong mắt thế giới Hồi giáo sẽ chẳng có gì thay đổi so với sau cuộc chiến tại Iraq cách đây 8 năm cả. Điều đó có nghĩa, nước Mỹ vẫn tiếp tục bị "tẩy chay" sau 3 cuộc tấn công liên tiếp vào thế giới của những người Hồi giáo. Tuy nhiên, người ta cũng đủ công tâm để nhận định rằng, cuộc tấn công của Mỹ dưới thời Obama vào Libya năm 2011 có những sự khác biệt cơ bản với những gì mà người tiền nhiệm G.W.Bush đã làm.

Dù sao, Tổng thống Obama cũng tìm được lý do mang "hình thức sạch sẽ" bằng sự cho phép Liên Hiệp Quốc với một nghị quyết do Hội đồng Bảo an thông qua. Trong khi đó cuộc chiến tranh xâm lược vào Iraq 8 năm trước chỉ bắt đầu bằng cái cớ khá mập mờ của G.W. Bush: "Thực thi nền tự do, dân chủ ở Iraq ". Rõ ràng, Obama có được "quyền hợp pháp" sử dụng lực lượng quân sự Mỹ tại Libya còn G.W. Bush thì không. Nghị quyết 1973 của Hội đồng Bảo an được thông qua trong vấn đề Libya có nhắc tới việc, cho phép các quốc gia "sử dụng mọi biện pháp can thiệp nếu cần thiết".

Điều này sẽ nhắc người ta nhớ lại cú đòn Bush (cha) dùng để tấn công chính quyền Hussein hồi tháng 11/1990. Khi đó, chính quyền Hussein xâm lược Kuwait . Nghị quyết mà Liên Hiệp Quốc đưa ra để "bật đèn xanh" cho Mỹ nhảy vào lúc ấy cũng nhắc tới việc, các cường quốc được phép sử dụng "mọi cách thức cần thiết nếu cần", và do đó Mỹ đã yêu cầu Iraq rời khỏi Kuwait.

Một điểm khác biệt nữa trong hai cuộc chiến Libya 2011 và Iraq 2003, đó là thái độ của thế giới  Arập có những động thái gần như trái ngược. Cuộc chiến xâm lược Iraq do G.W.Bush phát động không hề tìm được một nghị quyết nào của Liên Hiệp Quốc để hợp thức hóa cho những hành động quân sự của Hoa Kỳ. Đó cũng là một trong những lý do để không một quốc gia Hồi giáo nào tham gia với Mỹ trong việc chiếm đóng Iraq .

Thậm chí, trước khi Mỹ xâm lược Iraq hồi tháng 3/2003, Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ đã bỏ phiếu phản đối việc quân đội Mỹ hành quân qua địa phận Thổ Nhĩ Kỳ để vào xâm chiếm Iraq. Có nghĩa rằng, trong con mắt của thế giới Hồi giáo, cuộc chiến tại Iraq được coi là một cuộc chiến phi nghĩa và họ không chấp nhận. Người ta đã tiến hành một cuộc thăm dò vài tháng sau khi Mỹ tiến quân vào Iraq tại các quốc gia Hồi giáo như Indonesia, Jordan, Morocco, Thổ Nhĩ Kỳ,…

Kết quả là, nhất loạt đều tin tưởng rằng Osama bin Laden mới đại diện cho … "chính nghĩa", còn G. Bush thì hiển nhiên là không. Với cuộc chiến Libya lần này thì ngược lại, chính Liên đoàn Arập là một trong những bên gây sức ép mạnh mẽ lên Liên Hiệp Quốc trong việc đòi thiết lập vùng cấm bay ở Libya. Không chỉ vì sự khác nhau cơ bản giữa cuộc chiến Libya và Iraq ở "cái cớ" dẫn đến các cuộc tấn công, vấn đề ở đây là thế giới Hồi giáo dù không hề muốn một sự can thiệp thô bạo của cả Mỹ lẫn phương Tây lên trật tự của họ, nhưng ít nhiều họ cũng không đồng tình với người đứng đầu đất nước Libya.

Giới phân tích cho rằng, làn sóng "bài Mỹ" trong thế giới Hồi giáo có lẽ sẽ không bị đẩy lên sau những hành động can thiệp vào Libya như khi xảy ra cuộc chiến tranh Iraq trước đây. Và nhiều khả năng, Gaddafi cũng sẽ không được chào đón nồng nhiệt nếu ông ta có định "ở ẩn" ở  Arập Xêút. Những làn sóng biểu tình kéo dài, có hiệu ứng lan tỏa khắp khu vực Trung Đông, Bắc Phi trong thời gian qua đã cho thấy, mục tiêu đấu tranh trước mắt và đáng ngại nhất của thế giới Arập hiện không phải là Mỹ mà chính là những nhà độc tài đang cai trị họ