Ông Duy tố cáo đến Cơ quan Công an thì nơi đây cho là quan hệ dân sự nên ông kiện ra tòa. Chừng bản án có hiệu lực thì ông Quân chẳng có đồng nào để mà thi hành án. Vợ chồng ông Duy và bao người khác đành phải ngậm ngùi, đau khổ nhìn ông Quân và người thân sống trong nhung lụa, nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật mà chẳng thể làm gì…
Cơ quan Công an "ngán" hình sự hóa
Chuyện người này lợi dụng sự tín nhiệm của người khác để vay, mượn nợ rồi cố tình không trả hoặc mất khả năng trả nợ xảy ra khá nhiều ở TP HCM. Số nợ có khi lên đến hàng chục, hàng trăm tỉ đồng nhưng hoàn toàn không có tài sản để đảm bảo, thậm chí có trường hợp vì quá tin nhau nên chẳng cần ký kết một văn tự nào.
Để tạo lòng tin đối với người cho vay, mượn tiền, con nợ thường phịa lý do vay mượn để kinh doanh, buôn bán nhưng thực chất là nhằm chiếm đoạt tài sản để phục vụ cho nhu cầu tiêu xài, mua sắm của mình. Đến khi sự việc vỡ lở, con nợ lánh mặt thì người cho vay chọn giải pháp đầu tiên là tố cáo đến Cơ quan Công an về hành vi "lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản" của người vay, mượn nợ. Tùy theo giá trị tài sản mà Cơ quan Công an các cấp tiến hành thụ lý đơn để giải quyết.
Tuy nhiên, trong buổi làm việc với Công an TP HCM về tình hình phòng chống tội phạm 10 tháng qua của năm 2013, Thiếu tướng Nguyễn Phi Hùng, Phó tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát phòng chống tội phạm (Bộ công an) cho biết, theo quy định của pháp luật hiện hành thì rất khó xử lý tội danh "lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản". Đó là chưa nói đến trường hợp người bị tố cáo còn kiện ngược lại Cơ quan điều tra vì cho rằng đã "hình sự hóa" quan hệ dân sự.
Bởi lẽ, theo quy định tại Bộ luật Hình sự thì hành vi cấu thành tội "lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản" phải thuộc một trong hai trường hợp là "vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng các hình thức hợp đồng rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản đó" hoặc "vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng các hình thức hợp đồng và đã sử dụng tài sản đó vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả lại tài sản".
Trong khi đó để chứng minh người vay mượn nợ bỏ trốn hoặc sử dụng tài sản vào mục đích bất hợp pháp là rất khó khăn, nếu không muốn nói là gần như không thể chứng minh được.
Một điều tra viên Đội 8, PC45, Công an TP HCM, cho biết: "Mặc dù lánh mặt chủ nợ nhưng khi Cơ quan Công an triệu tập thì người bị tố cáo vẫn đến và cho rằng sở dĩ mình rời khỏi địa phương là đi làm ăn để kiếm tiền trả nợ hoặc do sợ người cho vay siết nợ, hành hung chứ không có ý định bỏ trốn. Còn điều kiện phải sử dụng tài sản vào mục đích bất hợp pháp thì chẳng con nợ nào lại dại dột khai mình đã sử dụng tài sản để đánh bạc, mua bán ma túy, buôn lậu… Mà như vậy thì Cơ quan Công an không thể khởi tố vụ án hình sự được, đành phải chuyển sang tòa án giải quyết".
Cũng theo điều tra viên này, có những vụ Cơ quan Công an đã xác định rõ mục đích của đương sự là chiếm đoạt tài sản của người khác nhưng khi chuyển hồ sơ sang Viện Kiểm sát thì nơi đây không chấp nhận phê chuẩn nên Cơ quan Công an cũng đành chịu. Chẳng hạn như trường hợp ông Tuấn, làm nghề tài xế, từng lái xe cho bà Hà, giám đốc một công ty nhưng sau đó nghỉ việc. Một thời gian sau, do cần tiền tiêu xài nên Tuấn nảy ra ý định mượn xe ôtô của bà Hà để đem bán hoặc cầm cố kiếm tiền. Để thực hiện ý định, Tuấn giả vờ hỏi mượn xe của bà Hà để về quê có công chuyện, trong 1 ngày sẽ trả lại. Mượn được xe, Tuấn đem đi cầm rồi … khóa máy di động.
Bà Hà tố cáo đến Cơ quan Công an, nơi đây mời Tuấn đến làm việc. Ông Tuấn thừa nhận vụ việc và cho biết do quá khó khăn không có tiền đóng học phí cho con nên mới làm liều. Mặc dù vậy nhưng Viện Kiểm sát cho rằng ông Tuấn không bỏ trốn và không sử dụng tài sản vào mục đích bất hợp pháp nên hiển nhiên ông Tuấn thoát tội.
Khi Cơ quan Công an xác định là quan hệ dân sự thì vụ việc do tòa án giải quyết. Mà từ trước đến nay, trong thực tiễn chuyện khởi kiện đòi nợ rất tốn kém thời gian và công sức mà kết quả thì chẳng được gì. "Những kẻ có ý thức chiếm đoạt thì chẳng ai dại dột đứng tên tài sản. Nên sau vài năm trời ngược xuôi theo đuổi vụ kiện đến khi thắng kiện thì việc thi hành án cũng chỉ là con số không" - nhiều chủ nợ ngao ngán nói. Từ đó, khi cần đòi nợ, nhiều người có xu hướng thuê mướn giang hồ để đòi nợ thuê và gây ra nhiều bất ổn cho xã hội.--PageBreak--
Cần điều chỉnh luật phù hợp hơn với thực tiễn
Đòi nợ thuê hiện nay có hai dạng, dạng chính thống là hợp đồng với các công ty đòi nợ thuê được cấp phép hoạt động, dạng thứ 2 là thuê "xã hội đen" ở bên ngoài. Nhưng dù có đòi nợ kiểu nào thì cũng phải sử dụng giang hồ mặt mày bặm trợn, xăm trổ đầy mình đến đe dọa, khủng bố tinh thần. Con nợ "yếu bóng vía" thì hù dọa cho sợ; còn "nặng" thì phải nói chuyện bằng dao búa, đâm chém nạn nhân, bắt cóc con tin…
Trong 10 tháng qua, toàn TP HCM đã xảy ra 38 vụ "cưỡng đoạt tài sản", 7 vụ "bắt giữ người trái pháp luật" hầu hết đều liên quan đến đòi nợ thuê. Điển hình như ngày 29/6, ông Đ.V.A. (ngụ phường Tân Thuận Tây, quận 7, TP HCM) bị nhóm giang hồ đòi nợ thuê đi xe ôtô 7 chỗ bắt cóc đưa về một khách sạn ở quận 12 để đánh đập buộc trả số nợ gần 500 triệu đồng.
Cụ thể, cách đây khoảng 2 năm, ông V.A có hùn hạp làm nghề xây dựng nhà ở dân dụng với Nguyễn Văn Phúc, 42 tuổi, ngụ quận Bình Tân. Nhưng do làm ăn khó khăn, không nhận được công trình nên hai bên ngừng hợp tác, ông V.A. còn nợ Phúc 48 triệu đồng. Sau đó ông V.A. xin vào làm công nhân trong khu chế xuất Tân Thuận và hứa khi nào gom góp đủ tiền sẽ trả nợ cho Phúc. Từ đó, thi thoảng Phúc điện thoại đòi nợ, cộng tiền lãi suất và tiền bồi thường hợp đồng do ông V.A. vi phạm trong quá trình hợp tác làm ăn. Nhưng vì không có tiền nên ông V.A đành khất lại.
Đến giữa năm 2013, Phúc cho hay tổng số tiền mà ông V.A thiếu mình là 468 triệu đồng. Ông V.A. không đồng ý mà chỉ chịu trả cho Phúc 48 triệu đồng tiền gốc. Đòi mãi không được, thông qua một người quen Phúc gặp Nguyễn Văn Ngọc (33 tuổi, ngụ quận Bình Tân) vốn là một giang hồ đòi nợ thuê có tiếng ở Bình Tân. Ngọc khoe, dưới trướng của y có hàng chục đàn em "liều mình như chẳng có" từng thực hiện hàng chục vụ đòi nợ thuê mà lần nào cũng thành công. Hai bên thỏa thuận, nếu Ngọc đòi được tiền thì sẽ chia theo tỷ lệ 5-5. Giao kèo xong, Ngọc tập hợp 5 đàn em và nhiều lần mục kích trước hẻm nhà của ông V.A. đợi thời cơ thuận tiện và ra tay hành động như đã đề cập.
Một vụ việc khác là vào khoảng 1giờ sáng ngày 2/4/2013, Đội 2, PC45 bắt giữ 5 đối tượng đòi nợ thuê đang giam giữ và đánh đập con tin ở khách sạn Kim Xuân (số 23, Nguyễn Thái Bình, phường 4, Tân Bình, TP HCM) để buộc trả nợ số tiền hơn 1,4 tỉ đồng. Trước đó, chiều tối ngày 1/4, ông Đ., một cổ đông của Công ty L.P. (trụ sở đặt ở quận Bình Thạnh) đi xe gắn máy đến giao lộ Phạm Ngũ Lão - Cống Quỳnh (quận 1) thì bị hai đối tượng Nguyễn Văn Hiệp (31 tuổi; quê quán Văn Lâm, Hưng Yên) và Hoàng Hữu Nhan (36 tuổi; quê quán Hải An, Hải Phòng) ép xe vào lề. Hiệp túm lấy cổ áo của ông Đ. để Nhan đấm thẳng vào mặt ông Đ. gây rách môi, máu chảy rất nhiều.
Ông Đ. chưa kịp hoàn hồn thì chúng lôi ông lên xe taxi rồi chở thẳng về một quán cà phê nằm trên đường Nguyễn Huy Tưởng, phường 6, quận Bình Thạnh. Tại đây, chúng cho biết là dân đòi nợ thuê và buộc ông Đ. phải viết giấy nhận nợ 1 tỉ 413 triệu đồng mà công ty của ông Đ. nợ một công ty khác. Chúng yêu cầu trong vòng 24 giờ ông Đ. phải kêu người nhà mang tiền đến trả nợ, nếu không chúng sẽ đưa ông Đ. ra Hà Nội để "làm thịt". Sau khi có giấy nợ, chúng đưa ông Đ. về khách sạn Kim Xuân giam giữ và chờ nhận tiền thì bị bắt giữ….
Qua các vụ án này cho thấy, giá đòi nợ thuê thường được lấy theo tỷ lệ từ 20-50% số tiền đòi được và chúng chỉ nhận tiền khi phi vụ đã thành công. Trước khi bị bắt giữ các băng nhóm này còn gây ra nhiều vụ bắt giữ người trái pháp luật, cưỡng đoạt tài sản khác nhưng nạn nhân không dám tố giác với Cơ quan Công an vì sợ bị trả thù. Từ thực tế cho thấy nạn nhân chỉ trình báo với Cơ quan Công an khi đã hết đường trả nợ, chứ có khả năng là răm rắp trả nợ ngay. Từ đó, bọn giang hồ này mới có đất sống và ngày càng lớn mạnh. Thế cho nên, số lượng băng nhóm bị sa lưới pháp luật chỉ là phần nổi của tảng băng trôi.
Thiếu tướng Phan Anh Minh, Phó giám đốc Công an TP HCM nhìn nhận, tình trạng các băng nhóm tội phạm từ khắp nơi đổ về TP HCM hoạt động bảo kê, cho vay nặng lãi, đòi nợ thuê mang dáng vấp của băng của Năm Cam ngày trước là một nỗi lo thực sự.
Tuy nhiên để đấu tranh với loại tội phạm này, bên cạnh việc tăng cường công tác phòng chống tội phạm thì cần phải hoàn thiện hơn các quy định của pháp luật về hình sự để đảm bảo tính nghiêm minh và phù hợp với thực tiễn xã hội. Mà việc xử lý hành vi "lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản" là một điển hình cần phải được thay đổi cho kín kẽ hơn, phù hợp hơn để các cơ quan tố tụng áp dụng một cách dễ dàng. Nếu như xử lý triệt để hành vi này thì chắc chắn tội phạm đòi nợ thuê sẽ giảm đáng kể và người bị chiếm đoạt tài sản cũng không phải "ngậm đắng nuốt cay" như hiện tại
