Ngày 20/3 vừa qua, tờ nhật báo The Wall Street đưa tin giới chức trách Mỹ đang tiến hành điều tra về khả năng Tập đoàn Microsoft cùng các đối tác đã dính líu đến cáo buộc đưa hối lộ chính phủ các nước. Ngoài cáo buộc Microsoft tiến hành hối lộ quan chức ở Trung Quốc trong việc ký kết các hợp đồng cung cấp phần mềm và các giải pháp công nghệ thông tin, báo cáo điều tra của Bộ Tư pháp và Ủy ban Giao dịch - chứng khoán cho biết, một nhân vật giấu tên còn tiết lộ "đại gia phần mềm" này đã chi rất nhiều tiền trong hoạt động kinh doanh ở Romania và Italia, trong đó bao gồm cả những khoản hối lộ lớn được thực hiện tại Romania và quà tặng, cũng như các khoản chi đậm cho quan chức Chính phủ Italia.
Dù đây mới chỉ là nghi vấn đủ để mở cuộc điều tra và như phía Microsoft cho rằng, việc các công ty lớn thỉnh thoảng phải hợp tác điều tra vì sai trái của một số đối tác là bình thường, song dư luận vẫn thực sự quan ngại. Bởi nếu nghi vấn trên là sự thật, thì hình ảnh các đại gia tầm cỡ vốn được coi là làm ăn đàng hoàng lâu nay đã bị bôi đen. Vì mục đích cuối cùng là lợi nhuận, nhiều khi đại gia cũng sẵn sàng "đi đêm" nhưng cái đáng nói ở đây là đã có không ít quan chức chính phủ các nước cũng bất chấp đạo đức kinh doanh và luật pháp quốc tế.
"Đi đêm" gặp nạn
Một cá nhân giấu tên cho hay Microsoft đã và đang làm ăn gian lận nhiều chiều với các đối tác tại Trung Quốc, thu về hàng chục tỉ USD bất chính và thậm chí còn trốn khéo được một vài khoản thuế. Trong khi đó, đại diện các đối tác phân phối và bán lẻ của tập đoàn này ở Italia, Romania cũng chỉ trích những mánh khóe làm ăn thiếu minh bạch của Microsoft, cho rằng họ đang bị lợi dụng và bóc lột các hợp đồng kinh doanh.
Tin đồn Microsoft hối lộ các đối tác Trung Quốc xuất hiện từ năm 2012 sau khi một nguồn tin giấu tên (được cho là nhân viên của Microsoft tại chi nhánh Trung Quốc) tiết lộ trên mạng xã hội Facebook. Người này cho biết nhận lệnh từ một "sếp" Microsoft thanh toán các khoản tiền hối lộ tới các chính quyền địa phương để thắng thầu dự án và ăn chia hoa hồng. Sau đó, người này gặp phải rắc rối với chính Microsoft Trung Quốc, và quyết định công khai mọi chi tiết để… xả giận tạm thời. Phía Microsoft sau đó đã triển khai một cuộc điều tra trong 10 tháng, hợp tác với một số công ty luật, nhưng không tìm thấy bất kỳ bằng chứng nào về hành vi phạm pháp như lời của nhân vật bí ẩn kia.
Giới chức trách đang xem xét khả năng Microsoft liên quan tới cáo buộc hối lộ lấy các hợp đồng phần mềm từ Bộ Truyền thông
Báo cáo chi tiết của Microsoft về số yêu cầu từ chính quyền các nước.
Trong khi đó, các giao dịch của Microsoft với một số đối tác ở Italia cũng thuộc tầm ngắm sau khi xuất hiện nguồn tin cho rằng chính những đối tác trên là phương tiện để Microsoft gửi gắm quà và tiền mặt tới quan chức Italia, đổi lấy những chính sách thả lỏng hơn và tránh bị thanh tra "làm nhiệm vụ". Thậm chí Microsoft còn sử dụng các chuyên viên tư vấn để chuyển quà cáp cho các quan chức để đạt được thỏa thuận kinh doanh với chính phủ.
Bộ Tư pháp cùng Ủy ban Giao dịch - chứng khoán ngay lập tức đã vào cuộc, kiểm tra nghiêm ngặt các hoạt động của tập đoàn phần mềm này nhằm phát hiện những vi phạm đạo luật chống tham nhũng ở nước ngoài được thông qua năm 1977. Theo đó, mọi công ty Mỹ không được phép thanh toán các khoản tiền cho chính phủ và quan chức nước ngoài để thu lợi ích làm ăn hay rút ngắn thời gian soạn thảo hợp đồng mua bán các nguyên vật liệu.
Cáo buộc của tờ The Wall Street đã đưa Microsoft vào danh sách 100 công ty, tập đoàn thuộc diện điều tra vì nghi ngờ vi phạm luật chống tham nhũng. Phản ứng lại cáo buộc này, đại diện của Microsoft đã gọi điện cho The Wall Street để yêu cầu báo cáo đầy đủ về vụ việc. Phó cố vấn của Microsoft, John Frank, phát biểu trong một bài viết trên blog: "Mỗi khi có cáo buộc về hành vi của công ty, chúng tôi - những người lãnh đạo và đại diện cho Microsoft - sẽ nhìn nhận vấn đề một cách nghiêm túc và sẵn sàng hợp tác đầy đủ theo mọi yêu cầu của chính phủ. Nhưng cáo buộc của The Wall Street là rất nghiêm trọng và điều cần thiết bây giờ là cả Microsoft và chính phủ phải xem xét lại một cách chi tiết".
Khi những nghi ngờ hối lộ chưa kịp lắng xuống thì Microsoft gây hoang mang cho hàng triệu người dùng khi để các cơ quan công quyền tự do truy cập dữ liệu cá nhân vào ngày 21/3. Đây là lần đầu tiên Microsoft chính thức công bố một báo cáo về số lần bị nhà chức trách các nước yêu cầu cung cấp dữ liệu liên quan đến người dùng. Theo đó, năm 2012, Microsoft nhận được 75.378 đề nghị từ cơ quan chức năng các nước muốn chia sẻ dữ liệu của 137.424 tài khoản.
Khoảng 4.713 lời đề nghị liên quan đến các tài khoản Skype, hơn 70.000 đề nghị còn lại là những dịch vụ và ứng dụng của Microsoft như Hotmail/Outlook, Xbox Live, SkyDrive, Office 365… Số lời yêu cầu nhiều nhất đến từ nhà chức trách Thổ Nhĩ Kỳ và kế đến là Mỹ, Pháp và Đức lần lượt xếp thứ 3 và thứ 4. Dù không đáp ứng toàn bộ nhưng Microsoft cũng đã tiết lộ thông tin có nội dung cho 1.558 đề nghị từ phía các chính quyền.
Trong bối cảnh này, cộng đồng mạng thế giới cũng nhanh chóng bày tỏ sự lo lắng thông tin cá nhân sẽ không còn được bảo mật. Chỉ một thời gian ngắn sau khi truyền thông quốc tế đưa tin, đã có hàng trăm bình luận trên một số chuyên trang công nghệ thông tin nổi tiếng như CNET hay PC Magazine. Thậm chí, nhiều ý kiến còn cho rằng đại gia này đang "đi đêm" cùng chính quyền để kiểm soát người dùng. Hầu hết các ý kiến đều bày tỏ sự thất vọng và cho rằng việc yêu cầu cung cấp dữ liệu như thế là xâm phạm đời tư.
Quá nhiều giao dịch trong bóng tối
Microsoft chỉ là một trong nhiều các đại gia "đi đêm gặp nạn". Trong lịch sử cũng đã có nhiều tập đoàn hàng đầu thế giới bị phát hiện hối lộ và hậu quả là họ phải chi những khoản tiền trị giá lên đến hàng tỉ USD để dàn xếp các cáo buộc. Tập đoàn dầu khí lớn thứ 2 thế giới Halliburton đã phải trả 800 triệu USD cho Chính phủ Nigeria và Mỹ để dàn xếp các cáo buộc hối lộ. Công ty cơ khí KBR có trụ sở đặt tại Mỹ, vốn từng là một công ty con của Halliburton, đã chi ra 182 triệu USD để mua chuộc các quan chức Nigeria trong khoảng thời gian từ năm 1994 đến 2004 nhằm giành lấy dự án xây dựng hệ thống khí đốt tự nhiên trị giá 6 tỉ USD.
Đế chế bán lẻ toàn cầu Wal-Mart cũng "dính" hối lộ, tham nhũng nhưng các lãnh đạo cấp cao không hề lên tiếng
Trong khi đó, Tập đoàn sản xuất xe hơi Đức Daimler, chủ sở hữu thương hiệu nổi tiếng Mercedes, vào năm 2010 đã buộc phải chấp nhận chi hàng chục triệu USD từ năm 1998 đến 2008 để "thuyết phục" các quan chức chính phủ tại ít nhất 22 quốc gia trao cho họ các hợp đồng cung cấp xe hơi thông qua các tài khoản ngân hàng ở nước ngoài và các thủ thuật làm giá.
Đế chế bán lẻ toàn cầu Wal-Mart (Mỹ) cũng từng bị cáo buộc tiến hành chiến dịch hối lộ để trở thành nhà bán lẻ lớn nhất ở chi nhánh
Sau đó, Wal-Mart lại tiếp tục bị điều tra về những cáo buộc hối lộ ở Brazil, Trung Quốc và Ấn Độ. Wal-Mart không chỉ đơn thuần đưa hối lộ theo kiểu như một phần chi phí kinh doanh ở các nước nơi nạn hối lộ hoành hành. Thay vào đó, họ đã "tích cực và sáng tạo" trong các chiến dịch hối lộ, dùng hối lộ để thay đổi luật pháp, bẻ cong dân chủ, thay đổi công lý, cản trở các cuộc tranh luận mở và những tiến trình chống tham nhũng, đồng thời loại bỏ các đối thủ cạnh tranh.
Cú sốc lớn nhất phải kể tới nhà công nghệ khổng lồ Siemens AG đã bị Viện Kiểm sát Đức khởi tố với 2 tội danh: lập quỹ đen để hối lộ xuyên quốc gia và mua chuộc công đoàn vào tháng 12/2012. Hoạt động đưa hối lộ của Siemens "có tính hệ thống" và rộng khắp ở Siemens, quan chức ở "mọi cấp độ" đều có liên quan.
Siemens đã tiến hành ít nhất 4.283 phi vụ chi trả khác nhau với tổng số tiền lên tới 1,4 tỉ USD cho quan chức chính phủ các nước để thắng thầu hợp đồng. Thậm chí, tập đoàn này còn dàn xếp thỏa thuận với giới chức trách Hy Lạp nhằm xoa dịu bê bối hối lộ diễn ra từ những năm 90 thế kỷ trước.
Tám cựu giám đốc và lãnh đạo Siemens đã bị buộc tội liên quan đến các hoạt động hối lộ ở Argentina sau khi đã chi hơn 100 triệu USD cho những quan chức cấp cao của Argentina để giành các hợp đồng.
Ngoài ra, Siemens cũng "dính chàm" trong vụ bê bối của Liên Hiệp Quốc về chương trình "đổi dầu lấy lương thực" cho Iraq dưới thời Saddam Hussein sau khi "lại quả" 59.434 USD vì giành được hợp đồng cung cấp thiết bị cho Bộ Điện lực nước này.
Những vụ việc trên đây cho thấy, bất kể ai cũng có thể lợi dụng vỏ bọc bề ngoài đàng hoàng để che giấu bản chất thực sự đã bị tệ nạn làm hoen ố. Và tiền là công cụ lừa bịp thiên hạ hoàn hảo, đến mức sau bao nhiêu năm ròng rã điều tra, bê bối mới được hé lộ trước sự ngỡ ngàng của dư luận. Người ta thừa hiểu tiềm lực tài chính sẽ là "át chủ bài" tránh mọi phiên tòa cho Microsoft sau hai ngày liên tiếp hứng chịu tin chấn động. Đại gia sẵn sàng chi mạnh tay 2 triệu USD "thăm dò nội bộ", thực chất là kiểm tra toàn bộ hoạt động, nhân viên và các giao dịch để chứng minh "không có dấu vết của hối lộ hay trốn thuế".
Tại sao Microsoft lại lắm tiền đến vậy? Tập đoàn này có văn phòng tại trên 100 quốc gia với gần 100.000 nhân viên và 640.000 đối tác toàn cầu. Nổi tiếng với hai sản phẩm là hệ điều hành Windows và bộ phần mềm văn phòng Microsoft Office, Microsoft chưa từng hé lộ chi tiết về doanh thu tại các quốc gia bên ngoài nước Mỹ. Một số chuyên gia ước tính số tiền tập đoàn này nhận được từ đối tác nước ngoài lên tới gần 40 tỉ USD, với tốc độ tăng trưởng cao gấp nhiều lần so với thị trường nội địa. Microsoft đang xây dựng chiến lược tập trung khai thác các thị trường nước ngoài mới nổi, tiếp tục bành trướng thế lực phần mềm thống trị thế giới.
Microsoft coi Trung Quốc, Italia hay Romania là những "con mồi ngon" của thị trường phần mềm nhưng cũng lường trước những nguy cơ hối lộ, tham nhũng và bị tung tin đồn thất thiệt. Trong khi đó, chính quyền của Tổng thống Mỹ Barack Obama luôn cảnh báo việc vi phạm luật chống tham nhũng ở nước ngoài, và liên tục thay đổi chế tài để tạo ra một công cụ hữu ích hơn bảo vệ an toàn cho các tập đoàn trong nước.
Trước nguy cơ phải ra hầu tòa, ông John Frank cũng chỉ biết im lặng, và Microsoft cũng sẽ không đưa ra bất cứ bình luận nào về hai vụ việc gần đây nhất. "Rõ ràng, chúng tôi là một tập đoàn lớn mạnh trên toàn cầu nên khó tránh khỏi những tin đồn do chính nhân viên hay các đối tác "thích chơi đểu" tung ra chỉ vì ganh ghét, đố kị. Trong những trường hợp như vậy, chúng tôi sẽ tiến hành điều tra đầy đủ, bất kể nguồn gốc lời cáo buộc từ cơ quan hay cá nhân nào…"
