Vụ rắc rối này vừa nổ ra hồi đầu tháng, sau khi kênh truyền hình TV2 của Na Uy hôm 3/11 đã cho phát một phóng sự khẳng định: Một nhóm mật vụ Mỹ từ 15 đến 20 người, trong suốt chục năm qua đã liên tục tổ chức theo dõi một số công dân Na Uy - chủ yếu là những người từng tham gia một số cuộc biểu tình đáng chú ý khác nhau. Mọi thông tin từ những hoạt động theo dõi này, kể cả ảnh chụp đã được gửi trực tiếp về Washington.
Bài phóng sự còn cho biết, mục đích của chiến dịch theo dõi liên tục trên dường như là để ngăn ngừa nguy cơ những vụ khủng bố nhằm vào Đại sứ quán Mỹ. Có điều, chính phủ tại quốc gia Bắc Âu này không hề được thông báo về những hành động trên.
Ngay sau bài phóng sự trên, phát ngôn viên Philip Crowley của Bộ Ngoại giao Mỹ hôm 11/11, đã vội vàng đính chính rằng, chính quyền Na Uy đã được thông báo về chiến dịch bí mật này.
"Chúng tôi triển khai chương trình này trên khắp thế giới. Chúng tôi luôn phải cảnh giác với những kẻ có thể đang theo dõi các đại sứ quán của mình, do các cơ quan đại diện ngoại giao của chúng tôi luôn là một mục tiêu đầy tiềm năng" - Crowlwy giải thích thêm.
Tuy nhiên, những lời giải thích kiểu trên đã không thể làm hài lòng các quan chức có trách nhiệm tại Na Uy. Bộ Ngoại giao Na Uy đã cho triệu đại diện của Đại sứ quán Mỹ tới để phản đối sự việc trên. Theo khẳng định của giới chức nước này, hoạt động theo dõi đã được tiến hành trong bối cảnh các cơ quan thẩm quyền của nước này không được biết đến.
Nhưng vụ rắc rối này có lẽ sẽ không quá lớn, nếu như chỉ có những lời chỉ trích từ phía Oslo. Hay nói cách khác, trong các nước Bắc Âu, Na Uy cũng không phải là một ngoại lệ.
Tờ báo địa phương Politiken (Thụy Điển) cho biết, tại tất cả các đại sứ quán của Mỹ đều có những nhóm nhân viên mật vụ chuyên đảm trách theo dõi những nhân vật đáng ngờ nhằm loại bỏ mọi nguy cơ đe dọa đến an ninh của nước Mỹ.
Cựu Giám đốc Cơ quan An ninh Đan Mạch (PET) ông Jorgen Bonnicsen trước những thông tin bất ngờ trên cũng thừa nhận, chưa bao giờ được nghe về những nhóm theo dõi kiểu trên của người Mỹ.
"Nếu như đây là sự thật, chúng ta đang phải đối mặt với những hoạt động gián điệp trái phép trên đất Đan Mạch. Trên lãnh thổ Đan Mạch, những chiến dịch tương tự như trên chỉ có PET, và duy nhất chỉ có PET được tiến hành" - ông Bonnicsen nhấn mạnh.
Giám đốc Jakob Scharf của PET cũng khẳng định: Nếu xác minh được đây là một hoạt động trái phép, "tất nhiên chúng tôi sẽ có những biện pháp xử lý". Chưa hết, Bộ trưởng Tư pháp Lars Barfoed cũng vì chuyện này đã được Quốc hội triệu tập để giải trình. Về phần mình, các đại sứ quán Mỹ tại Oslo và Copenhaghen đã từ chối bình luận về vấn đề trên.
Tiếp theo Na Uy và Đan Mạch, Thụy Điển cũng "tố" mật vụ Mỹ. Theo như Bộ trưởng Tư pháp Beatrice Ask, ngay từ năm 2000 đã có những bằng chứng cho thấy về một số người liên quan đến Đại sứ quán Mỹ có các hoạt động theo dõi trái phép trên lãnh thổ Thụy Điển. Có điều, nữ bộ trưởng trên chỉ lấp lửng rằng, "chưa thể rõ những hành động trên có vi phạm luật pháp Thụy Điển hay không". Bà này nhận định, những đối tượng bị theo dõi nhiều khả năng bị nghi ngờ đe dọa đến an ninh quốc gia của Mỹ.
Về phần mình, lãnh đạo Cơ quan Cảnh sát an ninh Anders Danielsson lại có những chỉ trích gay gắt hơn, khi buộc tội người Mỹ đã vi phạm các quy tắc quốc tế. Ông này tuyên bố, người Mỹ đã tự coi là không cần thiết phải báo cho chính quyền Thụy Điển về những hoạt động của mình.
"Cơ quan Cảnh sát an ninh Thụy Điển (SAPO) không cho phép phía Mỹ có những hành động đi ngược lại với luật pháp của mình" - ông Danielsson tuyên bố. Đại diện Đại sứ quán Mỹ trước phản ứng gay gắt trên đã vội vàng bác bỏ khi nói rằng, họ "chẳng có gì phải che giấu", rằng họ đã báo cho chính quyền Thụy Điển về hành động của mình. Giải thích trên chắc chắn khiến cho công luận không thể không nghi ngờ, vì theo họ: Chẳng lẽ các nước Bắc Âu đã hùa nhau để vu cáo Mỹ?
Cần nói thêm, một loạt những chỉ trích của các nước láng giềng cũng khiến cho các nhà chức trách Phần Lan phải cảnh giác. Cơ quan Cảnh sát an ninh nước này (SUPO) ban đầu chỉ tuyên bố rằng, họ không phát hiện thấy dấu hiệu vi phạm pháp luật trong hoạt động của đại sứ quán Mỹ tại đây, đồng thời hứa hẹn sẽ có những bước kiểm tra chi tiết hơn.
Chưa hết, vụ bê bối trên còn có sự góp phần của quốc gia nhỏ bé chỉ có 320 ngàn dân Iceland. Chính quyền địa phương tại đây hôm 11/11 đã tuyên bố, họ nghi ngờ các nhân viên Đại sứ quán Mỹ tại Reykjavik hoạt động gián điệp.
Theo đánh giá của các chuyên gia, chuyện về thái độ hành xử kẻ cả, coi thường các nước đồng minh của mật vụ Mỹ không phải là quá hiếm từ trước đến nay. Thay vì phải thông báo, yêu cầu sự hợp tác của chính quyền sở tại, người Mỹ vẫn thường lựa chọn giải pháp "đơn phương và bí mật" mà không cần tính đến vấn đề chủ quyền quốc gia của các đồng minh. Chẳng hạn như Mỹ vẫn duy trì những trạm theo dõi bí mật tại gần như tất cả các nước trên thế giới, kể cả tại các nước thành viên EU và NATO.
Một trường hợp minh chứng rõ ràng nhất mới xảy ra cách đây vài năm, khi cảnh sát Hy Lạp phát hiện một cơ sở theo dõi bí mật bị nghi ngờ là của bọn khủng bố. Trong chiến dịch truy quét sau đó, "những tên khủng bố" đã xả súng chống trả quyết liệt làm thiệt mạng một cảnh sát. Kết quả điều tra cuối cùng cho thấy, những tên khủng bố trên thật ra lại là những nhân viên mật vụ Mỹ