Tội phạm từ những gia đình không yên ấm
Hôm đến nhà Nông Văn Từng, kẻ đã tự tử sau khi dùng gạch đá đập đầu vợ cũ và tình địch, tôi cứ bị ám ảnh mãi bởi cảnh bố mẹ và hai đứa con Từng ngồi thẫn thờ trong ngôi nhà lạnh lẽo. Chẳng ai có thể ngờ trong cơn ghen tuông điên loạn, Từng lại xuống tay tàn bạo như vậy. Giờ đây, người khổ nhất là hai đứa con, phải đeo đẳng nỗi đau khi mà người cướp mất mẹ lại chính là bố của chúng.
Người xưa có câu "ngứa ghẻ, đòn ghen", những vụ án xuất phát từ ghen tuông bao giờ cũng để lại hậu quả khủng khiếp. Trước đó, ngày 14/5/2013, cũng tại Thái Nguyên đã xảy ra vụ nổ mìn tự sát khiến hai vợ chồng anh Nguyễn Văn Long (SN 1988, trú tại xã Hà Thượng, huyện Đại Từ, Thái Nguyên) và chị Đỗ Thị Nga (SN 1990) tử nạn. Người chuẩn bị mìn rồi kích nổ chính là Nguyễn Văn Long.
Anh Long vốn đi làm ăn xa và thường xuyên nghi ngờ chị Nga có quan hệ bên ngoài, nên anh về nhà và sống ly thân. Mâu thuẫn chưa được giải quyết, ngày 14/5, hai người lại nảy sinh mâu thuẫn, Long chuẩn bị mìn rồi đến đón vợ ở công ty.
Khi đến huyện Đại Từ, Long dừng xe nói chuyện với vợ, trong lúc giằng co, Long ôm chặt vợ rồi kích nổ quả mìn. Long chết tại chỗ, còn chị Đỗ Thị Nga tử vong sau khi được đưa đi cấp cứu…
Khó có thể kể hết những vụ án tương tự đã xảy ra trong thời gian qua. Trung tướng Đỗ Kim Tuyến, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm, đưa ra con số thống kê: mỗi năm xảy ra khoảng 1.200 vụ giết người, trong đó 90% là do các nguyên nhân xã hội, 18-20% người thân trong gia đình giết nhau.
Trung tâm Nghiên cứu tội phạm học và phòng ngừa tội phạm (Học viện Cảnh sát nhân dân), đã có một đề tài nghiên cứu chuyên sâu về tình trạng gia tăng tội phạm giết người vì nguyên nhân xã hội và đưa ra kết luận: Phần lớn đối tượng gây án đều sinh ra trong những gia đình không lành mạnh, trình độ học vấn thấp, không có việc làm hoặc việc làm không ổn định, lại chịu tác động xấu của phim ảnh, game online có nội dung bạo lực…
Những người phải chứng kiến cảnh bạo hành trong gia đình từ khi còn nhỏ thì khi lớn lên người ấy dễ bạo lực với người khác và sẽ dẫn đến có những hành vi lệch chuẩn. Đa số các vụ con giết cha, anh em giết hại lẫn nhau là bị ảnh hưởng của bạo lực gia đình hoặc một trong những người đó có lối sống thiếu lành mạnh. Sự ảnh hưởng này dẫn đến tư tưởng giải quyết mâu thuẫn bằng hành vi bạo lực, đặc biệt ở nhóm đối tượng là thanh niên, đã từng chứng kiến hành vi phạm tội và hành vi bạo lực trong gia đình.
Có tới 46% số người phạm tội xuất thân trong những gia đình phức tạp, có vấn đề (đa số các gia đình này có bố, mẹ hoặc anh, chị, em là những người có tiền án, tiền sự, làm những nghề phi pháp); 18% đối tượng có hoàn cảnh gia đình bố mẹ ly hôn phải sống với anh chị, ông bà từ nhỏ; có 14% đối tượng sống trong gia đình có văn hóa ứng xử thấp (mặc dù có đầy đủ cha mẹ, vợ chồng nhưng trình độ văn hóa của bố, mẹ; vợ hoặc chồng và các anh chị em thấp, thường xử sự thiếu tôn trọng nhau, có các xung đột, cãi vã thường xuyên xảy ra trong gia đình).
Đề cập tới một khía cạnh khác, bà Nguyễn Thị Thanh Hòa, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, đưa ra con số thống kê, năm 2013 đã phát hiện được 200 vụ buôn bán người.
"Về nguyên nhân, chúng tôi đã có một phân tích hơn 250 nạn nhân, đa số dưới 25 tuổi tại cơ sở hỗ trợ nạn nhân bị buôn bán trở về của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam cho thấy một nguyên nhân nổi lên do từ vấn đề gia đình, trong đó vấn đề gia đình khó khăn về kinh tế tới gần 40%, gia đình có trục trặc như có bạo lực gia đình, bố mẹ ly hôn, không quan tâm đến con cái, để con cái bỏ nhà lang thang, quan hệ tình dục sớm thì tới hơn 39%. Về tội phạm ma túy, qua thực tế công tác, chúng tôi cho rằng cũng có nguyên nhân rất lớn từ gia đình, gia đình khuyết, thiếu, có bạo lực, bất hòa, thiếu quan tâm, phó thác cho nhà trường hoặc cho người giúp việc".
Rõ ràng những mâu thuẫn gia đình là một trong những nguyên nhân quan trọng làm gia tăng tội phạm, nhiều vụ án man rợ cũng bắt nguồn từ những mâu thuẫn gia đình nhưng không được giải quyết.
Luật hóa ly thân để bảo vệ phụ nữ, trẻ em và hạn chế tội phạm
Vì vậy, khi thảo luận về dự thảo Luật Hôn nhân và gia đình (sửa đổi), nhiều đại biểu Quốc hội đã đồng tình với chế định ly thân trong dự thảo Luật Hôn nhân và gia đình, mà theo đó, trong trường hợp vợ, chồng có yêu cầu về ly thân thì tòa án có trách nhiệm thụ lý và giải quyết. Bởi theo nhiều đại biểu, ly thân hiện nay đang được lựa chọn như là giải pháp phù hợp để giải quyết mâu thuẫn trong quan hệ hôn nhân gia đình.
Thực tế, cũng đã có không ít trường hợp vợ, chồng có đơn yêu cầu tòa án giải quyết việc ly thân nhưng tòa án đã phải từ chối vì cho rằng không có cơ sở pháp lý để giải quyết. Như vậy, việc bổ sung các quy định về ly thân sẽ tạo cơ sở pháp lý để tòa án thụ lý và giải quyết yêu cầu chính đáng này của người dân nếu họ yêu cầu. Đồng thời, tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của các bên, đặc biệt của phụ nữ và trẻ em.
Ông Dương Đăng Huệ, Tổ trưởng Tổ biên tập Luật Hôn nhân và gia đình (sửa đổi), cho biết: "Dự thảo luật lần này được xây dựng trên nguyên tắc đối diện với thực tiễn, không né tránh và giải quyết vấn đề hôn nhân gia đình một cách nhân đạo nhất".
Ông Huệ dẫn chứng bằng việc dự thảo luật thừa nhận về mặt pháp lý tình trạng ly thân. Theo ông Huệ, nhiều người cho rằng ly thân là "vẽ đường cho hươu chạy", làm đổ vỡ hôn nhân, nhưng thật ra ly thân là công cụ để bảo vệ hôn nhân vì sau thời gian ly thân, nhiều cặp vợ chồng quyết định quay lại sống chung.
Theo ông Huệ, khi pháp luật thừa nhận tình trạng ly thân đồng nghĩa với việc xác lập nghĩa vụ cấp dưỡng của bố, mẹ với con cái trong quá trình ly thân. Điều này sẽ bảo vệ tốt hơn quyền lợi của trẻ em vì hiện nay, khi bố mẹ ly thân thì không có gì ràng buộc họ phải cấp dưỡng cho con.
Đồng tình với quan điểm này, ông Trần Du Lịch (đại biểu TP HCM) đã kể hai câu chuyện đáng nhớ nhất trong quãng đời làm luật sư của ông: "Chuyện thứ nhất là một vụ ly hôn mà khi ra tòa hai vợ chồng giành nhau đôi dép. Chuyện thứ hai là vụ ông chồng đi làm, bà vợ ở nhà nuôi con, khi ly hôn thì tòa tính quyền lợi cho bà vợ theo kiểu cho bà hưởng mức lương hằng tháng như lương người giúp việc".
Theo ông Trần Du Lịch, đó là "một cách hành xử rất xúc phạm phụ nữ. Nhiều định chế của ta còn coi nhẹ gia đình. Định chế ly thân là vấn đề cách đây hơn một thế kỷ ở miền Nam đã có rồi. Thừa nhận ly thân rất quan trọng, làm hạn chế ly hôn. Khi ly thân, nếu còn tình cảm thì họ sẽ xin hủy ly thân để sống lại. Các nước trên thế giới có thống kê rồi: nước nào có định chế ly thân thì tỉ lệ ly hôn ít hơn những nước không có"
