Lũng đoạn thị trường tài chính
Phiên tòa xét xử bầu Kiên và đồng phạm có lẽ sẽ là một trong những phiên tòa đặc biệt nhất năm 2014 của Tòa án nhân dân (TAND) TP Hà Nội. Đặc biệt bởi đây là phiên tòa thu hút sự quan tâm của dư luận khi mà phần lớn những bị cáo đều từng là người nổi tiếng. Nhưng điều đặc biệt nhất chính là cách thể hiện của bầu Kiên trước tòa. Có lẽ đây là bị cáo hiếm hoi lại có thái độ ngông nghênh, coi vành móng ngựa giữa công đường thành nơi thể hiện tài "chém gió", để kể thành tích và thách đố các cơ quan pháp luật.
Sự tự tin của bầu Kiên khiến cho trong quá trình phiên tòa diễn ra, có không ít người đặt câu hỏi rằng "bầu Kiên có phạm tội hay không?".
Tại tòa, sau khi kết thúc phần xét hỏi, đánh giá tính chất mức độ hành vi của từng bị cáo trong vụ án, đại diện Viện Kiểm sát (VKS) cho rằng bị cáo Nguyễn Đức Kiên đã dùng áp lực và quyền lực của mình tại Ngân hàng Á Châu (ACB) để buộc các thành viên trong Hội đồng quản trị (HĐQT) ACB thực hiện ý chí của mình. Các ý kiến này sau đó đã trở thành nghị quyết của HĐQT ACB. Về hành vi cố ý làm trái của các bị cáo gây thất thoát cho ACB hơn 1.400 tỉ đồng, đại diện VKS cho rằng chỉ vì lợi ích nhóm, các bị cáo đã tuân thủ ý kiến của một vài cá nhân một cách mù quáng.
Khẳng định các bị cáo đã phạm tội "Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng", Hội đồng xét xử (HĐXX) cho rằng theo các quy định của pháp luật, ngân hàng thương mại không được ủy thác cho các cá nhân đi gửi tiền tại các ngân hàng khác.
Tại thời điểm các thành viên HĐQT ACB ủy thác cho cá nhân đi gửi tiền, hoạt động ủy thác và nhận ủy thác được thực hiện theo Luật các tổ chức tín dụng năm 1997 và Quyết định số 742/2002 của Ngân hàng Nhà nước, nhưng Luật và Quyết định 742 không có nội dung quy định cho các tổ chức tín dụng ủy thác cho cá nhân đi gửi tiền. Việc thực hiện nghiệp vụ ủy thác tiền gửi cho cá nhân ACB trước khi Luật các tổ chức tín dụng có hiệu lực là không đúng quy định của pháp luật.
Đặc biệt khi Luật các tổ chức tín dụng có hiệu lực từ ngày 1/1/2011, thường trực HĐQT ACB đã họp nhưng vẫn tiếp tục chủ trương này. Điều đó khẳng định HĐQT ACB biết hoạt động ủy thác phải có hướng dẫn nhưng vẫn cố ý thực hiện. Vì vậy, các bị cáo phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi cố ý làm trái.
Theo HĐXX, các bị cáo lợi dụng kẽ hở của pháp luật để thực hiện hành vi kinh doanh không đúng quy định của pháp luật về cạnh tranh lành mạnh. Hậu quả của việc này là tạo ra dòng tiền ảo, dòng tiền này chạy từ ngân hàng này qua ngân hàng khác làm tăng trưởng tín dụng ảo, tạo lợi nhuận ảo, tăng trưởng giá trị cổ phiếu ảo. Tiền mặt được ngân hàng huy động từ người dân lại được giao cho nhân viên đi gửi ở ngân hàng khác để hưởng chênh lệch lãi suất. Sự cạnh tranh không lành mạnh và không dựa trên quy luật thông thường khiến quy luật thị trường bị bóp méo nhằm phục vụ lợi ích nhóm, lợi ích cá nhân.
Với hành vi đầu tư mua cổ phiếu, các bị cáo đã tự ý nâng giá cổ phiếu bằng việc đầu tư trực tiếp vào cổ phiếu của mình. Không những thế, lợi dụng việc có cổ phần lớn trong ngân hàng, các bị cáo, đặc biệt là Nguyễn Đức Kiên, đã kiếm tiền một cách dễ dàng từ các ngân hàng để đầu tư vào các công ty sân sau do bị cáo làm chủ tịch, từ đó thực hiện kinh doanh trái phép bằng cách dùng các công ty này phát hành trái phiếu rồi bán cho ngân hàng.
"Hành vi của các bị cáo đã gây lũng đoạn thị trường tài chính tiền tệ trong nước, gây ảnh hưởng xấu đến chính sách quản lý thị trường tài chính tiền tệ trong nước. Nếu không có sự chỉ đạo kịp thời của Chính phủ thì hậu quả xấu đã có thể xảy ra".
Đối với tội "kinh doanh trái phép", HĐXX khẳng định lời khai của Nguyễn Đức Kiên tại Cơ quan điều tra cũng như tại tòa đều xác nhận việc đầu tư cổ phần cổ phiếu vào doanh nghiệp để sinh lợi. Sáu công ty do Nguyễn Đức Kiên làm Chủ tịch HĐQT, hội đồng thành viên không có công ty nào đăng ký ngành nghề kinh doanh cổ phần cổ phiếu, góp vốn vào doanh nghiệp khác, tuy nhiên bị cáo vẫn chỉ đạo các công ty này kinh doanh tài chính.
Tại tòa, mặc dù bị cáo không thừa nhận hành vi phạm tội nhưng Khoản 1, Điều 9 Luật Doanh nghiệp, Nghị định 88/2006 của Chính phủ quy định doanh nghiệp phải có nghĩa vụ đăng ký kinh doanh và kinh doanh theo giấy phép đăng ký. Từ những căn cứ nêu trên, HĐXX nhận định hành vi của bị cáo Nguyễn Đức Kiên đã thỏa mãn đầy đủ dấu hiệu kinh doanh trái phép quy định tại Điều 159 Bộ luật Hình sự.
Với tội "trốn thuế", HĐXX khẳng định theo Công văn số 342 năm 2013 của Tổng cục Thuế xác định việc Công ty B&B ủy thác kinh doanh vàng cho bà Nguyễn Thúy Hương (em gái ông Kiên) là không hợp pháp. Bà Hương không đăng ký kinh doanh vàng. Hợp đồng ủy thác này thực chất chỉ là hợp đồng khống nhằm chuyển toàn bộ lợi nhuận từ B&B cho bà Nguyễn Thúy Hương. Vì vậy, HĐXX có đủ căn cứ kết luận Nguyễn Đức Kiên trốn thuế với số tiền hơn 25 tỉ đồng. Viện KSND Tối cao truy tố bị cáo Nguyễn Đức Kiên về tội “trốn thuế” là có căn cứ, đúng người đúng tội.
Với tội "lừa đảo chiếm đoạt tài sản", HĐXX nhận định tại tòa phía Tập đoàn Hòa Phát đều khẳng định khi đàm phán về việc chuyển nhượng cổ phần, Nguyễn Đức Kiên không nhắc đến việc cổ phần đã được thế chấp và Hòa Phát cũng không biết.
"Sau khi nhận được 264 tỉ đồng do Tập đoàn Hòa Phát chuyển, bị cáo đã chỉ đạo cấp dưới sử dụng tiền vào các mục đích khác nhau. Bị cáo không có động thái đến ACB xin giải chấp cổ phần để chuyển nhượng cho Tập đoàn Hòa Phát. Điều đó càng thể hiện ý thức chiếm đoạt tiền của bị cáo. Hành vi phạm tội của bị cáo đã hoàn thành. HĐXX thấy rằng Viện KSND Tối cao truy tố bị cáo và các đồng phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là đúng người đúng tội".
Từ vụ án này cũng đặt ra nhiều vấn đề với các cơ quan quản lý nhà nước. Vì vậy TAND TP Hà Nội kiến nghị Ngân hàng Nhà nước cần khẩn trương rà soát các văn bản pháp luật, các văn bản hướng dẫn về nghiệp vụ ngân hàng, hủy bỏ các văn bản đã hết hiệu lực hoặc chưa phù hợp. Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước phải có hướng dẫn, gỡ vướng mắc cho các ngân hàng, nhất là ngân hàng thương mại, tạo cơ chế quản lý thống nhất từ trung ương đến địa phương trong hoạt động nghiệp vụ ngân hàng.
TAND TP Hà Nội cũng kiến nghị Bộ Kế hoạch - Đầu tư khẩn trương rà soát các văn bản hướng dẫn việc đầu tư, khắc phục ngay các kẽ hở pháp luật, hướng dẫn việc thực hiện đầu tư, kinh doanh theo đúng quy định của pháp luật, có chế tài xử lý các doanh nghiệp vi phạm hoạt động đầu tư kinh doanh, giải quyết khó khăn cho các doanh nghiệp.
Tòa kiến nghị Cơ quan điều tra làm rõ hành vi của bà Đặng Ngọc Lan (vợ ông Kiên) và bà Nguyễn Thúy Hương trong việc đã giúp sức rất tích cực cho Nguyễn Đức Kiên phạm tội trốn thuế. Nếu phát hiện những người này có vi phạm thì phải xử lý theo quy định của pháp luật.
HĐXX cũng đã công bố quyết định khởi tố hai vụ án hình sự: khởi tố vụ án hình sự về tội kinh doanh trái phép theo Điều 159 Bộ luật Hình sự xảy ra tại ACB và VietBank; khởi tố vụ án hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo quy định tại Điều 139 Bộ luật Hình sự đối với Huỳnh Thị Bảo Ngọc (Phó phòng Quản lý quỹ ACB).
Đại biểu Quốc hội đề nghị xử nghiêm
Liên quan đến vụ án Nguyễn Đức Kiên, các đại biểu Quốc hội đề nghị Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng, chống tham nhũng cần giám sát chặt chẽ để đôn đốc, chỉ đạo các cơ quan tiến hành tố tụng căn cứ hồ sơ, tài liệu, các chứng cứ cụ thể để xét xử nghiêm minh, đúng người, đúng tội; đề nghị Viện KSND Tối cao kháng nghị bản án sơ thẩm.
| Tại phiên chất vấn trước Quốc hội ngày 12/6, đại biểu Nguyễn Anh Sơn (Nam Định) cho rằng, dư luận cử tri đặc biệt quan tâm đến vụ án Nguyễn Đức Kiên. Đại biểu Nguyễn Anh Sơn chất vấn Chánh án TAND Tối cao Trương Hòa Bình: "Tại sao Nguyễn Đức Kiên cũng như hầu hết các bị cáo không có tình tiết giảm nhẹ nhưng các mức án tuyên đều ở mức thấp trong khung đề nghị? Kết quả xét xử đó đã đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, đã đủ tính răn đe, góp phần chặn đứng tội phạm trong lĩnh vực ngân hàng nói riêng và tội tham nhũng nói chung?". |
Đại biểu Nguyễn Thái Học (Phú Yên) cho biết, mức án như vậy là thấp, chưa đúng luật và chưa đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm kinh tế, tham nhũng hiện nay. "Tôi thấy, căn cứ hồ sơ vụ án, căn cứ diễn biến phiên tòa, nếu như bản án tòa tuyên cho bị cáo Kiên chưa thật sự phù hợp luật pháp thì trách nhiệm của VKS phải thực hiện quyền kháng nghị của mình. Một khi, bản án tuyên chưa phù hợp thì các cơ quan chức năng, trong đó có VKS phải thực hiện quyền pháp luật giao là kháng nghị bản án, để vụ án được xét xử nghiêm minh, đúng người, đúng tội, phục vụ nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng hiện nay".
Theo đại biểu, hơn ai hết, VKS giữ quyền công tố tại tòa và HĐXX hiểu rõ tội trạng từng bị cáo, hiểu rõ hành vi phạm tội của Nguyễn Đức Kiên nghiêm trọng đến mức nào và bản án như thế có phù hợp không, có đủ sức giáo dục, răn đe không? Khi bản án chưa nghiêm minh, chưa thuyết phục thì trách nhiệm của VKS là phải kháng nghị bản án đó. Phải làm sao để người dân tin tưởng, không nghi ngờ "có vấn đề" trong xét xử.
Đại biểu Bùi Văn Phương thì bức xúc: "Vụ Nguyễn Đức Kiên là vụ án dư luận rất quan tâm, đại biểu Quốc hội chúng tôi cũng rất quan tâm nhưng mức án như vậy là không phù hợp. Khi tòa tuyên bản án, chúng tôi thấy bất ngờ. Bất ngờ vì thái độ bị cáo không cầu thị, không thành khẩn, không hề có tình tiết giảm nhẹ nào nhưng không hiểu sao mức phạt lại nhẹ như vậy?".
Ông Phương cho rằng, nếu nói số tiền cụ thể, có thể vài trăm tỉ là một vấn đề. Nhưng hậu quả về tinh thần sẽ bị ảnh hưởng rất lớn. Thứ hai, hành vi câu kết đó tác động tiêu cực tới thị trường tài chính, ngân hàng, đặc biệt có các nhóm tác động lẫn nhau, nếu không xử lý nghiêm sẽ tạo tiền lệ xấu, khiến người dân nghi ngờ, mất niềm tin.
"Vụ án này, tôi là đại biểu Quốc hội, tôi thấy không bình thường. Và cử tri có người nói với tôi là có điều gì đó bất thường phải xem lại. Tôi thấy, để nhân dân tin tưởng sự quyết liệt của Đảng, Nhà nước trong đấu tranh chống "giặc nội xâm" tham nhũng, nên phát huy những gì đã làm được trong thời gian qua thì vụ án này cũng cần phải được lắng nghe ý kiến đại biểu Quốc hội, lắng nghe ý kiến nhân dân. Các cơ quan tiến hành tố tụng phải cân nhắc kỹ" - ông đề nghị.
Tiến sĩ Đinh Xuân Thảo, Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp, Ủy ban thường vụ Quốc hội khẳng định, đối với những vụ án kinh tế, tham nhũng đặc biệt nghiêm trọng, việc tuyên các bản án không chỉ trừng phạt đối tượng phạm tội mà còn nhằm răn đe, phòng ngừa chung, nhất là củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng hết sức cam go, phức tạp.
Trong bối cảnh hiện nay, nhân dân cả nước rất quan tâm việc điều tra, truy tố, xét xử các vụ án tham nhũng lớn, nếu vụ việc này không được làm rõ, không xử lý nghiêm minh sẽ làm giảm niềm tin trong quần chúng nhân dân về nỗ lực đấu tranh phòng, chống tham nhũng của Đảng, Nhà nước ta
