Vụ ám sát hụt Đức Giáo hoàng John Paul II xảy ra vào ngày 13/5/1981, tại Quảng trường Thánh Peter. Đức Giáo hoàng bị một kẻ lạ mặt trà trộn vào đám đông bắn 4 phát đạn, trong đó 2 phát trúng vào bụng, 1 phát vào cánh tay và 1 vào ngón tay út. Kẻ thủ ác sử dụng loại súng bắn đạn 9mm.
Giáo hoàng John Paul II lập tức được đưa vào bệnh viện cấp cứu và được cứu sống sau 5 giờ phẫu thuật. Hung thủ Ali Agca, người Thổ Nhĩ Kỳ, đã bị bắt ngay tại hiện trường sau khi vừa gây án. Tháng 7/1981, Agca bị một tòa án ở Rome tuyên mức án tù chung thân. Khi bị tuyên án, Agca 23 tuổi.
Trong thời gian Agca bị giam trong nhà tù Italia, y đã được đích thân Giáo hoàng John Paul II đến thăm hỏi. Hành động này của đức Giáo hoàng đã phần nào cảm hóa được con người của Agca. Tháng 6/2000, Agca được Tổng thống Italia Carlo Azeglio Ciampi ân xá với sự đồng ý của Giáo hoàng John Paul II.
Sau đó, Agca bị trục xuất về Thổ Nhĩ Kỳ nhưng lại bị nhà chức trách nước này bắt giữ và đưa ra tòa xét xử, tuyên án tù 10 năm cho vụ sát hại nhà báo Abdi Ipekci xảy ra vào tháng 2/1979. Agca được Nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ ân xá và trả tự do vào tháng 1/2006.
Đi tìm nguyên nhân và động cơ ám sát Đức Giáo hoàng của Agca, các nhà điều tra phương Tây đã không ngần ngại đưa ra nhiều giả thuyết, nhiều âm mưu sặc mùi "chiến tranh lạnh". Quả thực, lúc vụ việc xảy ra cũng là thời điểm cao trào của Chiến tranh lạnh, cho nên tất cả đều chĩa mũi dùi về phía "đối phương" - các nước theo khối xã hội chủ nghĩa như: Liên Xô và các nước Đông Âu.
Thông tin được giới truyền thông phương Tây lúc đó đưa rộng rãi là: "Agca có quan hệ với Bulgaria". Để tạo tính "chân thực" nhằm thuyết phục dư luận, thông tin được thêu dệt thành một câu chuyện mang màu sắc "tình báo bí mật" rất ly kỳ: Mệnh lệnh "giết Giáo hoàng" được KGB (Cơ quan Tình báo Liên Xô) chuyển đến Cơ quan An ninh CHDC Đức (STASI) yêu cầu Cục Mật vụ Bulgaria thuê một phần tử cực đoan thực hiện.
Những kẻ dựng chuyện đưa ra nguyên nhân "giết Giáo hoàng" là vì "Liên Xô xem việc bầu chọn Giáo hoàng John Paul II là một âm mưu của Anh và CHLB Đức nhằm làm suy yếu hệ thống xã hội chủ nghĩa", vì "Giáo hoàng John Paul II ủng hộ phong trào "Công đoàn Đoàn kết" chủ trương đưa Ba Lan ly khai khối xã hội chủ nghĩa Đông Âu".
"Nói có sách mách có chứng", các nhà điều tra Italia thời đó đã bắt Ali Agca phải cung khai tại tòa ai là "kẻ chủ mưu" đứng đằng sau y, và Agca đã khai ra một người tên là Sergei Antonov, làm việc cho Hãng Hàng không Balkan Air ở Rome. Antonov bị bắt ngay sau đó vì tội "gián điệp, chủ mưu vụ mưu sát". Tuy nhiên, sau 3 năm xét xử, đến năm 1986, Tòa án Rome đã tuyên Antonov trắng án vì không có bằng chứng nào cho thấy anh ta có liên quan vụ việc.
Để tiếp tục "làm sáng tỏ sự thật", Thủ tướng Italia Silvio Berlusconi cho thành lập Ủy ban Mitrokhin do Thượng nghị sĩ Paolo Guzzanti (đảng Forza Italia) chủ trì mở cuộc điều tra chóng vánh. Và tháng 3/2006, Ủy ban Mitrokhin kết luận Ali Agca có liên hệ với Bulgaria(!?) Kết luận của Ủy ban Mitrokhin một lần nữa bị Nga và Bulgaria phản đối quyết liệt.
Những tranh cãi giằng co kéo dài suốt hơn 20 năm qua đã khiến dư luận thế giới tin rằng có lẽ việc Bulgaria và tình báo Xôviết đứng sau Ali Agca ám sát Giáo hoàng John Paul II là có thật.
Tuy nhiên, ít nhất có 2 nhà báo quốc tế đã đứng ra phản bác niềm tin đó. Marco Ansaldo (người Iatalia) và Yasemin Taskin (người Thổ Nhĩ Kỳ) vừa cho xuất bản quyển sách nhan đề "Giết Giáo hoàng: Sự thật về vụ mưu sát Giáo hoàng John Paul II". Ansaldo và Taskin khẳng định: giả thuyết mà phương Tây tung ra bấy lâu nay về sự dính líu của Bulgaria, CHDC Đức và KGB trong vụ ám sát hụt Giáo hoàng John Paul II là "hoàn toàn không có thật". Chính CIA đã dựng chuyện để bôi xấu uy tín khối xã hội chủ nghĩa.
Toàn bộ câu chuyện "như thật" như đã kể trên là sản phẩm "sáng tạo" của cựu cố vấn an ninh đối ngoại Bộ Ngoại giao Mỹ Michael Ledeen. Ông Ledeen thừa nhận đã dựng lên câu chuyện ly kỳ về sự dính líu của Liên Xô và Đông Âu là nhằm đáp ứng yêu cầu của Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ khi đó là Alexander Haig muốn tìm kiếm "căn cứ" để công kích Cộng sản trong Chiến tranh lạnh.
Sự thật thì, Ali Agca là một tên tội phạm từng có nhiều tiền án, tiền sự. Thời trẻ, y từng tham gia một đường dây buôn lậu qua biên giới Bulgaria. Y đến Bulgaria nhằm liên hệ làm ăn với bọn tội phạm có tổ chức chứ hoàn toàn không hề quen biết gì giới chức an ninh Bulgaria cả. Điều đáng nói nhất là, Ali Agca chính là thành viên nhóm tội phạm cực đoan ở Thổ Nhĩ Kỳ có tên gọi là Sói Xám (Grey Wolves).
Liên quan đến việc CIA dựng chuyện vu cáo Bulgaria, trước quyển sách của Ansaldo và Taskin đã có một số người đưa ra nhiều bằng chứng tố cáo CIA. Chẳng hạn, năm 1986, Edward S. Herman, Frank Brodhead và Michael Parenti đều trưng ra đầy đủ bằng chứng cho thấy Ali Agca đã khai ra "mối quan hệ với Bulgaria" qua "điệp viên Antonov" sau khi y bị biệt giam và được các điệp viên Cơ quan Tình báo quân sự Italia (SISMI) "chăm sóc đặc biệt" chứ hoàn toàn đó không phải là sự thật do y tự khai ra.
Chưa hết, tháng 9/1991, Melvin A. Goodman, một cựu chuyên gia phân tích của CIA, còn tiết lộ rằng các đồng nghiệp của ông đã làm giả thông tin tình báo nhằm hỗ trợ việc vu cáo Bulgaria. Theo ông Herman, chính CIA và Cục Mật vụ Italia đã bắt tay với Sói Xám tham gia vào mạng lưới chống Cộng ở châu Âu mang tên Gladio, chi nhánh ở Thổ Nhĩ Kỳ có tên gọi là Nhóm Chống du kích, chuyên thực hiện các vụ việc gây căng thẳng nhằm quấy rối, hạ uy tín khối xã hội chủ nghĩa. Vụ mưu sát Giáo hoàng John Paul II là một hành động nhằm mục tiêu như thế.
Tờ Le Monde Diplomatique của Pháp cũng từng khẳng định rằng, thủ lĩnh nhóm Sói Xám Abdullah Catli đã khai nhận trước một tòa án rằng y nhận thực hiện vụ ám sát Giáo hoàng John Paul II với cái giá 3 triệu mác Đức, lời đề nghị từ Cơ quan Tình báo CHLB Đức BND. Chính Alparslan Turke, nhà sáng lập Sói Xám cũng khẳng định điều này. Còn kẻ chủ mưu cao nhất, theo tiết lộ của chính Ali Agca vào tháng 11/2010, là một vị bên trong Tòa thánh Vatican: Đức Hồng y Agostino Casaroli!