Nhân vật "chim mồi" Carlos Sagastume, người có công chính trong vụ này giả danh đại diện du kích FARC đã lộ diện. Và từ đó, người ta càng thấy rõ sự lợi hại của kẻ chỉ điểm trong điều tra phá án hơn bao giờ hết.
Kẻ "chim mồi" siêu việt bậc nhất nước Mỹ
Đầu năm 2008, nhân viên đặc vụ của DEA là Thomas Pascarello nhận nhiệm vụ chỉ huy cuộc "Hành quân không nghỉ" - mật danh của kế hoạch gài bẫy bắt kẻ mang danh "lái buôn thần chết" Viktor Bout ở Bangkok - Thái Lan. Đây là một kế hoạch rất phức tạp và dự kiến được thực hiện ở 6-7 nước trước khi kết thúc ở Thái Lan. Hai nhân vật chính tham gia chiến dịch này gồm có Carlos Sagastume và Ricardo Jardenero. Ngoài ra còn có Andrew Smulian, kẻ vì tiền tham gia nhiệt tình "cú lừa" của DEA.
Con mồi nhử bự nhất chiến dịch này chính là Carlos Sagastume. Vốn là quân nhân Guatemala, Sagastume từng có 5 năm thâm niên chuyên thu thập thông tin tình báo theo dõi hoạt động của các phe phái chống chính quyền. Khi xuất ngũ, Sagastume tham gia một đường dây buôn lậu ma túy. Sau đó, ông ta tình nguyện làm nội gián cho DEA ở Guatemala, rồi ở Mỹ trong khi vẫn tiếp tục hoạt động trong thế giới ngầm của những kẻ buôn cái chết trắng. Trong vòng 15 năm, Carlos đã lập công giúp DEA phá vỡ nhiều đường dây buôn lậu ma túy lớn và bắt được một số tên buôn lậu ma túy cộm cán và theo tiết lộ của Hãng thông tấn AP, Carlos đã kiếm được tổng cộng hơn 9 triệu USD tiền lương và thưởng nhờ chuỗi những phi vụ này. Viktor Bout là nạn nhân gần đây nhất của Carlos và là chiến công hiển hách nhất của con "chim mồi". Với sự giăng bẫy này, Carlos được trả 250.000 USD.
Với vai "đại diện thương mại của FARC", Sagastume tiếp cận để đặt hàng Viktor Bout một lượng "hàng nóng" ấn tượng, còn Ricardo Jardenero, người Colombia, đóng vai "tư lệnh FARC". Cũng giống như Sagastume, Ricardo - người Colombia, cũng là dân giang hồ từng mua bán ma túy sau khi phục vụ quân đội Colombia 10 năm chống FARC. Theo những gì báo giới thu thập được thì Ricardo cũng là một trong những nội gián rất hiệu quả của DEA. Trong 4 năm hoạt động mật, ông ta kiếm được hơn 500.000 USD. Riêng thù lao cho "phi vụ" Bout, Ricardo được trả 320.000 USD.
Có thể nói "chim mồi" là những người hai mặt vô cùng nguy hiểm. Họ rất chuyên nghiệp khi làm việc và có mối quan hệ sâu rộng đáng nể. Khi quyết định chọn con đường "chỉ điểm ăn tiền", những con "chim mồi" đã mạo hiểm cuộc sống và làm giả những mối quan hệ ngầm để trấn an những đối tượng săn đuổi, khiến họ tin rằng mình là tội phạm thực sự. Với một kẻ tội phạm lọc lõi nhu Viktor Bout sẽ không bao giờ có chuyện bị một kẻ mới vào nghề qua mặt. Bởi thế, một người sừng sỏ đầy kinh nghiệm và có vỏ bọc hoàn hảo như Sagastume sẽ là người được chọn.
Trong vụ giăng bẫy "lái buôn thần chết" không thể không kể đến vai trò cầu nối của kẻ được coi là cộng sự rất thân cận của Viktor Bout. Đó là Andrew Smulian, một công dân mang hai quốc tịch Anh và Nam Phi bị bắt cùng lúc với Bout tại Bangkok. Theo lời khai trước tòa, Andrew cho biết gặp Bout lần đầu tiên năm vào năm 1997 rồi kết bạn. Mỗi năm, họ gặp nhau có đến 80 lần để bàn chuyện hợp tác làm ăn. Chính Andrew giúp Bout xây dựng một sân bay tư nhân ở Nam Phi. Mười năm sau, Andrew chấm dứt làm ăn với Bout vì đã có tuổi và hoàn cảnh "kinh tế rất khó khăn". Chính trong bối cảnh đó, Andrew được đặc vụ DEA giả dạng người của FARC tiếp cận và đề nghị nối lại liên lạc với Bout để thực hiện một phi vụ béo bở: Bán vũ khí hạng nặng cho FARC gồm 100 tên lửa vác vai bắn máy bay, 20.000 khẩu AK-47, 350 khẩu súng bắn tỉa, 5 tấn thuốc nổ C-4 và 10 triệu viên đạn. Kịch bản cuộc "Hành quân không nghỉ" đã bắt đầu như thế từ tháng 11/2007.
Andrew Smulian gửi e-mail cho Boris (tức Viktor Bout) thông báo cơ hội bán "nông cụ" (vũ khí) có thể kiếm được hàng triệu USD. Sau nhiều cuộc trao đổi e-mail qua lại, Bout đồng ý bay từ Moskva-Nga đến Bangkok để đàm phán. Bout thuê một phòng ở tầng 14 khách sạn 5 sao Sofitel chờ gặp Andrew. Nhưng mọi việc đã không suôn sẻ như chờ đợi. Cảnh sát Thái và đặc vụ Mỹ phối hợp bắt Bout và Andrew tại đây ngày 6/3/2008 cùng băng ghi âm cuộc thương lượng. Chứng cứ được tòa án Mỹ đang dùng như một bằng chứng buộc tội Bout hỗ trợ FARC giết công dân Mỹ.
Từ những đội quân bí mật của FBI...
Có thể nói, chưa khi nào mà Cục Điều tra liên bang Hoa Kỳ (FBI) lại gia tăng mạng lưới tình báo trên toàn cầu đến như vậy trong những năm qua. Sau nhiều thập kỷ tìm kiếm và đào tạo những gián điệp với trình độ hoàn hảo bậc nhất, FBI hiện tại nắm trong tay trên 15.000 "nhân viên đầu mối", cung cấp thông tin từ mọi ngóc ngách của thế giới. Những gián điệp này có thể mang danh bất kỳ ai, từ bác sĩ, giáo sư, tới khách vãng lai.... FBI thường xuyên lựa chọn rất kỹ lưỡng và đào tạo liên tục nhằm bổ sung vào mạng lưới tình báo quốc gia những "lá bài" xuất sắc. Số lượng chính xác nhân viên tình báo của FBI chưa bao giờ được tiết lộ một cách chính xác, tuy nhiên tổ chức này được sự hậu thuẫn rất lớn về mặt tài chính, tiêu tốn 12,7 tỉ USD để củng cố mạng lưới tình báo và xây dựng phần mềm kiểm soát thông tin tình báo của từng nhân viên. Chỉ tính riêng tại Hoa Kỳ đã có tới 56 cơ quan phụ trách với gần 400 trụ sở ở khắp các bang, và 62 văn phòng đại diện ở nước ngoài không ngừng thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm và đào tạo tình báo cung cấp cho chỉ huy "đầu não" và "làm giàu" thông tin cho cơ sở dữ liệu. Một cựu điệp vụ FBI tiết lộ, bản thân những điệp vụ chính thức của FBI được hỗ trợ bởi ít nhất 3 nhân viên không chuyên bí mật do FBI sắp xếp, được ví như những cánh tay "phụ" đắc lực giúp đảm bảo an toàn cho từng "con át chủ bài" trong mỗi lần hành động.
Phải thừa nhận rằng lực lượng tình báo của FBI, đặc biệt là nhóm gián điệp bí mật, đã tồn tại từ những ngày tổ chức này thành lập, và hoàn thành vô cùng xuất sắc nhiệm vụ "chỉ điểm". Hai tôn chỉ mà nhân viên FBI vô cùng ưa thích và luôn truyền tai nhau là "muốn bắt được cọp phải vào hang cọp" và "nếu không có tình báo thì FBI sẽ không còn là chính FBI nữa". Các nhân viên FBI muốn vào hang cọp phải tiếp tục tiếp cận mục tiêu từ vị trí "con bài giả trang" bên trong tổ chức tội phạm để do thám và khai thác các bằng chứng quan trọng trước khi các quyết định cuối cùng được đưa ra. Đây là cách làm việc hiệu quả nhưng vô cùng nguy hiểm cho tính mạng của các tình báo viên.
Một trong những mồi nhử hoàn hảo lại chính là những tội phạm vốn khét tiếng. Quá khứ bất hảo và danh tiếng những tên này là một vỏ bọc vô cùng lợi hại, bởi thế mà các nhà điều tra nhằm đến các đối tượng này để "chiêu mộ" và không quên đưa ra những phần thưởng vô cùng hậu hĩnh, thậm chí đánh đổi bằng những mức án nhẹ hơn nếu đối tượng đang có nguy cơ phải lĩnh. Joseph “Big Joey” Massino, "bố già cuối cùng của mafia Mỹ" là một ví dụ điển hình. Massino sau khi nộp 500 thỏi vàng, 7 triệu USD và 5 ngôi nhà cho chính quyền liên bang đã đồng ý trở thành kẻ chỉ điểm. Đây là dấu ấn trong lịch sử mafia khi một bố già chấp nhận làm "chim mồi" và ra làm chứng chống lại đồng bọn. Đó là vụ xử Vincent “Vinny Gorgeous” Basciano, kẻ đứng đầu gia đình mafia Bonanno, New York, một trưởng nhóm trước đây của chính Massino.
Trên thực tế, FBI lần theo dấu vết của từng cuộc gọi, từng lá thư điện tử hay từng cái tên tưởng chừng vô nghĩa để tránh bỏ sót các manh mối quan trọng. Bên cạnh đó, FBI tăng cường hợp tác với lực lượng an ninh thuộc cơ quan di trú và hải quan Hoa Kỳ, rằng tổ chức này muốn tạo nên một sức mạnh phối hợp tổng lực nhằm trấn áp các phần tử tội phạm, đặc biệt là nhóm tội phạm có nguồn gốc từ dân nhập cư. Có vẻ như FBI khá thành công với mạng lưới gián điệp toàn cầu của mình. Minh chứng rõ ràng là cái chết của Osama bin Laden và hàng loạt chỉ huy đầu não của Al-Qaeda hay Haqqani bị tiêu diệt, có công không nhỏ từ mạng lưới điệp vụ hai mang và những "chim mồi" xuất sắc.
...đến những tay "chim mồi" của DEA
Nói đến những tay "chim mồi" siêu việt, không thể không nhắc tới mạng lưới bí mật của DEA. Hiện tại, cơ quan này có 87 cơ sở thuộc 63 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn thế giới. Trong chiến lược phát triển của mình, DEA đã thiết lập mạng lưới tình báo ở hầu hết từng ngóc ngách của thế giới, chạy đua song song với CIA trong cuộc chiến chống lại tội ác. DEA đặc biệt hướng tới những phần tử phản động với nhiều mánh khóe tinh vi qua mặt được ngay cả những cơ quan điều tra có "thâm niên" trong nghề tình báo. Đã có nhiều quốc gia muốn tận dụng công nghệ do thám và nghe trộm của DEA nhằm phục vụ cho hệ thống tình báo của họ và họ cần sự hợp tác toàn diện với DEA với tham vọng ràng buộc bằng những thỏa thuận chung hai bên cùng có lợi. DEA khá nổi tiếng về mạng lưới tình báo và nhân viên điều tra như những con "chim mồi" trong mục tiêu theo dõi hành tung của các nghi can, thậm chí hoạt động dưới "sự khẩn cầu" của chính quyền ngoại quốc trong phạm vi hầu hết các vấn đề xã hội, nhất là tham gia do thám "những kẻ thù chính trị và quân sự".
Cần phải nói thêm hoạt động tội phạm ngày càng tỏ ra tinh vi, diễn ra tại nhiều khu vực bị cô lập và khó có thể phát hiện trong khi điều tra. Hơn thế nữa, một số tội phạm còn là những "định chế tài chính thu nhỏ", mạnh cả về thế và lực, hoàn toàn có thể lấn át chính phủ sở tại. Chẳng thế mà Tổng thống Panama đã từng phải gửi một bức điện khẩn, yêu cầu sự giúp đỡ của DEA để "triệt hạ" những chính trị gia cậy quyền làm rối loạn bộ máy chính quyền với hàng loạt những nghi án tham ô và buôn lậu. Còn nhớ DEA từng đưa ra ánh sáng vụ con trai Tổng thống Guinea tham gia một đường dây buôn bán ma túy ở "vương quốc cần sa" này, và đáng sợ hơn là toàn bộ chất gây nghiện đã bị đánh tráo bằng bột mỳ trước khi cảnh sát kịp tiêu hủy. Sự thành công của DEA giúp tổ chức này nhận được nhiều sự ủng hộ và đề nghị hợp tác từ các quốc gia khác khi các nhà lãnh đạo đã mất niềm tin vào lực lượng điều tra ở tại chính nước họ.
Một trong những bộ phận không thể tách rời trong DEA chính là lực lượng điệp vụ và công tác tuyển chọn, đào tạo điệp vụ. DEA có sử dụng những nhóm chuyên gia đặc biệt chuyên trách về mảng phân tích tình báo và số này không ngừng gia tăng. Bắt đầu chỉ với vỏn vẹn 11 thành viên từ những năm 80, đến cuối năm 2008 đã tăng lên gần 800 thành viên. Thực tế, nhóm chuyên gia này được DEA cho phép khai thác thông tin từ các trụ sở của DEA ở bất kì nơi đâu trên thế giới, thậm chí thẩm vấn các nghi phạm nhằm thúc đẩy tiến trình điều tra.
DEA đã không còn đơn thuần là một tổ chức chỉ hoạt động trong lãnh thổ Hoa Kỳ mà đã vươn ra "tứ hải", luôn gắn hoạt động với những tay "chim mồi" buôn ma túy và vũ khí khét tiếng thế giới. Người ta biết tới DEA là một trong 16 tổ chức thành viên của lực lượng tình báo Hoa Kỳ, với hình dung về một mạng lưới tình báo toàn cầu, một con bạch tuộc với những cái xúc tu khổng lồ, chiếm lĩnh, khai thác và tiêu diệt hoạt động tội phạm của các phần tử bị theo dõi. DEA luôn từ chối thảo luận những nguồn tin bí mật của tổ chức này, và rằng chỉ được phép "lan truyền nội bộ" phù hợp với phạm vi chuyên án đang theo đuổi để hạn chế những ảnh hưởng tới lực lượng tình báo. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng DEA cùng với FBI đã có những thành công đáng kể, đặc biệt là trên mặt trận chống ma túy và buôn bán vũ khí trái phép xuyên biên giới, vốn dĩ đang làm đau đầu bất cứ chính quyền quốc gia nào trên toàn cầu
