Trong hàng chục năm qua, những gì xung quanh câu chuyện này, hay còn gọi là "Âm mưu Lockhart", đã được cất giữ trong tàng thư lưu trữ của Liên Xô, được đem sử dụng làm giáo trình dạy tại một số trường học, thậm chí còn xuất hiện trên màn ảnh... nhưng tuyệt nhiên Chính phủ Anh vẫn chối bỏ mọi cáo buộc.
Tuy nhiên, những chứng cứ mới xuất hiện đã cho thấy, những cáo buộc từ phía Moskva có thể xác thực.
Đầu năm 1918 vào thời kỳ cuối của Chiến tranh thế giới thứ I, chính phủ Bolshevik mới thành lập ở Nga thương thuyết với Đức một hiệp ước hòa bình và cam kết rút quân của họ khỏi mặt trận. Điều này đã khiến cho
Và từ đây, câu chuyện về một âm mưu đã được bắt đầu cùng với cái tên nhân vật mà người ta vẫn thường gọi là "Âm mưu Lockhart".
Sứ mạng một người Anh chống Bolshevik
Lockhart, người
Với trọng trách được giao phó, đầu tiên Lockhart có vẻ có được một số thành công nhất định. Tuy nhiên, mọi chuyện bỗng thay đổi khi tháng 3-1918, Liên Xô đã ký hiệp ước Brest-Litovsk với Đức và điều này chấm dứt hy vọng kéo người Nga quay lại với phe đồng minh. Lúc này có vẻ Lockhart hết vai trò trong chiến dịch, nhưng dường như anh ta không muốn bỏ cuộc. Lockhart lập tức chuyển hướng sang tìm hiểu cách lật đổ chính quyền Bolshevik, thay bằng một chính phủ sẵn sàng đánh Đức.
Hồ sơ lưu trữ cho thấy vào tháng 6 năm đó, Lockhart đã yêu cầu
Vào cuối tháng 5/1918, người Anh quyết định gửi một đạo quân nhỏ tới
Mùa hè năm 1918, Lockhart gửi một điện tín về London sau khi tiến hành cuộc gặp gỡ với một nhân vật mà anh ta gọi là Savinkov: "Đề nghị của Savinkov là làm sao, với sự can thiệp của đồng minh, các nhân vật lãnh đạo của Bolshevik sẽ lần lượt bị ám sát và chế độ độc tài quân sự được thành lập".
Chính trong bức điện báo, Lockhart chứng tỏ sự ủng hộ của mình với kẻ chống đối đảng Bolshevik mang tên Savinkov. Điều này cũng chứng minh được sự tham dự của Anh trong âm mưu này. Đáng lưu ý nữa là bên dưới bức điện có ghi chú và chữ ký nháy của Lord Curzon, một thành viên nội các của Anh. Nội dung đoạn ghi chú như sau: "Phương pháp của Savinkov mạnh quá, nhưng nếu thành công có lẽ sẽ hiệu quả. Có điều, chúng ta không thể nói gì hay làm gì cho tới khi có quyết định can thiệp bằng hành động cụ thể.
Lúc này ở Moskva, Lockhart bắt tay với một nhân vật cũng đầy bí ẩn. Đó là Sidney Reilly, một thương gia Nga hào nhoáng mới gia nhập hàng ngũ gián điệp làm việc cho Anh. Đã có thời gian, vì lý do nào đó, ông này từng đổi tên thành Rosenbloom. Reilly còn được gọi là ''Gián điệp hàng đầu'', và rất được biết tiếng với phong cách khoa trương, ưa mạo hiểm. Vì vậy, có nhiều người cho rằng chính hình ảnh của Reilly đã đem lại ý tưởng cho nhà văn Ian Fleming tạo ra nhân vật "điệp viên 007" James Bond sau này.
Vụ ám sát hụt và một nửa sự thật
Cuối mùa hè năm 1918, lãnh tụ Lênin bị ám sát hụt ở Moskva. Ông bị bắn hai phát đạn ở cự ly gần và người ta tìm ra hung thủ là một phụ nữ trẻ người Nga. Ngay lập tức Cơ quan mật vụ Bolshevik khi đó là Cheka đã xác định đầu mối bởi trước đó đã có chỉ điểm và cái tên Lochkhart được Cơ quan mật vụ tiến hành theo dõi. Chỉ vài giờ sau đó, mật vụ Cheka đã bắt Bruce Lockhart và đưa về giam giữ và thẩm vấn tại Kremlin. Còn Reilly thì trốn thoát khỏi mạng lưới truy sát nhưng bị bắn chết vài năm sau đó khi bị “mắc mồi nhử” quay trở về Nga.
Với những cáo buộc về tội mưu sát Lênin và chống chính quyền Bolshevik, Lockhart đã bị kết án tử hình. Tuy nhiên, theo hồ sơ của Cheka, Lockhart chỉ thú nhận ông ta có dự phần trong vụ mưu sát do
Mặc cho những lời cáo buộc gay gắt từ phía Liên Xô dựa trên quá trình điều tra và lời khai của Lockhart trong thời gian bị giam giữ, thì suốt gần 100 năm qua nước Anh vẫn hoàn toàn chối bỏ. Thậm chí, chính Lockhart cũng quay ra phủ nhận cáo buộc này trong “Hồi ký của một điệp viên Anh”, ông ta viết dựa trên chính những trải nghiệm của mình được xuất bản vào năm 1932. Câu chuyện này đã trở nên nổi tiếng toàn cầu và được Hãng Warner Brothers dựng phim năm 1934 và cả thế giới biết tới câu chuyện ly kỳ về một âm mưu cho dù đó là sự thật hay chỉ là một nửa.
Những tình tiết mới
Thật rõ ràng là một âm mưu tinh vi nhằm lật đổ chính quyền Bolshevik đã được dàn dựng. Tuy nhiều người vẫn còn không biết chắc Chính phủ Anh có đứng sau vụ việc này không, nhưng chắc chắn cả 2 nhân vật Reilly và Lockhart đều đã dùng địa vị và các mối quan hệ ngoại giao để đạt được mục tiêu của mình.
Trong cuốn sách của Lockhart, ông ta quả quyết không có vai trò gì trong âm mưu ám sát Lênin cũng như kế hoạch lật đổ chính quyền. Theo lời Lockhart thì chính điệp viên "non tay" Sidney Reilly mới là người đứng đằng sau âm mưu đảo chính. Lockhart viết thêm rằng, ông ta không liên quan gì nhiều đến Reilly. Tuy nhiên mới đây người ta tìm thấy một lá thư của Robin Lockhart - con trai Lockhart trong thư khố ở Hoa Kỳ.
Theo Robin Lockhart thì cha mình không nói hết sự thật: "Nếu như quan hệ giữa cha tôi với Reilly vẫn làm cho ai đó trong Bộ Ngoại giao bận tâm, thì rõ ràng theo như trong sách “Hồi ký của một điệp viên Anh”, một khi việc can thiệp vào Nga đã được quyết định năm 1918, ông đã tích cực ủng hộ cho phong trào phản cách mạng này, và dĩ nhiên Reilly lúc đó đang hoạt động rất năng nổ. Chính cha tôi đã nói rõ với tôi là ông làm việc rất mật thiết với Reilly, hơn là những gì ông công khai thừa nhận...".
Người tìm ra lá thư đó là Giáo sư Robert Service, nhà sử học đang điều tra vụ việc. Cũng đồng quan điểm với các chuyên gia, Giáo sư Robert Service tin rằng sự thật vẫn đang nằm trong kho lưu trữ của chính phủ và có một số người cho rằng có những nỗ lực tiếp tục che giấu câu chuyện nên thông tin trên hiện vẫn còn là bí mật.
Ông khẳng định, Lockhart được phái tới Nga để ngăn chặn chính quyền Bolshevik sát cánh bên Đức khi Chiến tranh thế giới thứ I gần kết thúc. Dù cho Lockhart luôn phủ nhận chuyện này và cho rằng đó là chính sách tuyên truyền chống phương Tây nhưng bức điện được gửi đi vào mùa hè năm 1918 đã cho thấy Lockhart đã thảo luận về việc ám sát với Lord Curzon, người khi đó là thành viên của nội các chiến tranh Anh.
Theo nguồn tin mà Cơ quan mật vụ Cheka thu được thì kế hoạch của Reilly và Lockhart (thường được biết đến với tên gọi "âm mưu Lockhart") là phải chặn đứng được Lênin và nhân vật thân cận với ông Trotsky trong một buổi gặp gỡ tại Nhà hát Lớn, Moskva vào ngày 6/9/1918 và bắt giữ họ. Có rất nhiều tranh cãi rằng, liệu theo kế hoạch, Reilly và Lockhart trao trả Lênin và Trostky cho quân đồng minh sau khi bắt được không hay chính Reilly và Lockhart được giao nhiệm vụ bắn những lãnh tụ này?...
Giáo sư Service, người tìm ra lá thư, cho rằng chỉ có một cách tìm ra sự thật. Đó là xem lại tất cả những hồ sơ ghi chép có trong giai đoạn đó, song tới giờ chính phủ Anh vẫn tiếp tục che giấu các thông tin cần thiết.
Giáo sư Robert Service nói: "Nước Anh ngày nay có chỉ thị hành động dành cho lực lượng tình báo. Đó là các hình thức từ công khai chống đối tới lật đổ chính phủ nước ngoài hoặc ám sát các nhà lãnh đạo chính trị nước ngoài. Họ luôn vờ như không hề dự phần. Đó là cách người Anh tỏ ra luôn trong sạch. Nhưng sự thật không phải như vậy, họ cũng "đen tối" như bất cứ ai khác"
