Quyết định này đã giáng một đòn nặng nề vào quan hệ vốn đã căng thẳng giữa Mỹ và Afghanistan. Đó cũng là sự biểu tỏ quyết tâm của Tổng thống Hamid Karzai muốn cắt đứt mối quan hệ duy trì từ 12 năm qua với các "đồng minh".
Bagram là một trung tâm giam giữ các "mục tiêu quan trọng" bị bắt trên chiến trường. Nhiều người gọi đó là Guantanamo của Afghanistan. Sau khi 65 tù nhân được trả tự do, nhà tù còn hơn 1.300 người.
Được Chính phủ Mỹ xây dựng, trung tâm này do quân đội Mỹ quản lý và vừa mới được bàn giao cho Afghanistan. Tuy nhiên, quân đội Mỹ vẫn kiểm soát các khu giam giữ những tù nhân không phải người Afghanistan. Hệ thống an ninh chặt chẽ bao gồm thiết bị kiểm tra xe bằng X-quang, đội quân khuyển và các tháp canh cũng do quân Mỹ kiểm soát.
Sau 2 năm điều đình, cuối cùng Yalda Haki, phóng viên thường trú của Đài BBC cũng nhận được giấy phép vào tham quan nhà tù, giấy phép này chưa bao giờ được cấp trước đó vào thời điểm quan trọng đối với lịch sử của nhà tù và tương lai của Afghanistan.
Ngày Yalda Haki đến Bagram, Hội đồng Giám thị Afghanistan tuyên bố trả tự do cho 65 tù nhân. Hội đồng cho rằng do không có bằng chứng nên những tù nhân đó không thể bị truy tố. Lực lượng Quốc tế Hỗ trợ và An ninh của NATO lập tức lên tiếng và lên án quyết định đó vì cho rằng các tù nhân kia "tay đã vấy máu".
Mohibullah, một tù nhân 16 tuổi đang chờ được trả tự do, cho Yalda Haki biết rằng, cậu chỉ là một người chăn cừu ở tỉnh Helmand. Quân đội Mỹ khẳng định cậu ta đã điều phối những vụ khủng bố bằng bom của Taliban. Họ kể khi bị bắt, cậu có 1 khẩu súng trên tay, 1 điện thoại di động chứa các tin nhắn tuyên truyền và những xét nghiệm trên người cho kết quả dương tính với 4 loại chất nổ.
Dù sự thật như thế nào, sau một năm bị giam tại Bagram, chính kiến của Mohibullah đối với Mỹ đã định hình. "Tôi ghét họ bởi vì tôi bị giam ở đây mà không có lý do gì. Tất nhiên tôi phải ghét họ. Tôi muốn hỏi họ tôi đã phạm tội gì. Nếu họ có bằng chứng rõ rệt chống lại tôi, tôi sẽ không kêu ca nếu họ giam tôi 10 năm. Nhưng chẳng ai quan tâm đến số phận của chúng tôi cả. Tôi đã xa cách cha mẹ tôi một năm. Tại sao? Vì lý do gì?".
Trong mọi phòng giam, nhiều người kêu oan và bảo rằng họ chỉ là các chủ trại bị bắt trong những cuộc càn quét của quân đội Mỹ tại các làng mạc. Người ta đưa Yalda Haki vào một gian phòng, tại đấy có 20 người đang kêu ca phản đối. Một người đàn ông kể rằng, ông bị bắt đã 4 năm rưỡi mà không có phiên tòa nào. Ông ta không muốn nói với Yalda Haki những chứng cứ chống lại ông và không nằm trong số các tù nhân sắp được trả tự do.
Ông nói rằng sau khi bị bắt, ông đã bị quân Mỹ tra tấn trong một nơi bí mật gọi là "nhà tù đen". Ông cho biết: "Họ đã trấn nước tôi nhiều lần. Có một căn phòng mà họ đưa tôi vào đấy rồi bật âm thanh to lên để tôi không thể ngủ trong suốt nhiều giờ. Tôi bị họ chích điện. Chưa hết, họ còn cưỡng hiếp tôi. Chúng tôi thật khó thừa nhận vì chúng tôi xấu hổ".
Trong thời gian 2 ngày ở đây, Yalda Haki đã gặp nhiều gia đình đến thăm người thân của họ. Nhiều người đã phải di chuyển nhiều ngày từ miền Nam để có được 30 phút thăm hỏi, thường là qua một vách kính. Mỗi tù nhân mang một tấm biển ghi số trước ngực.
Yalda Haki gặp một bà mẹ, bà tỏ ra bấn loạn: "Tôi đang ốm vì quá lo lắng cho con tôi, tất cả chúng tôi đều bị rối loạn tâm lý. Cuộc sống là thế sao? Cha và anh em họ đến thăm rồi tất cả bật khóc khi ra về. Thật đau lòng khi nhìn thấy con cái như thế. Tình trạng của họ cũng giống như của con tôi. Vì Thượng đế, chính quyền phải nghĩ đến họ chứ. Chúng tôi chỉ được gặp mặt 1 lần trong 1 năm rưỡi".
Thật khó nói rằng các tù nhân đó vô tội hay không. Người Mỹ cáo buộc chính quyền Afghanistan đã không xét đến các chứng cứ pháp y. Thượng nghị sĩ John McCain đã nói với Yalda Haki: "Nhiều tù nhân đã bị bắt quả tang. Các xét nghiệm trên tay họ cho thấy có dấu vết thuốc nổ. Điều tôi muốn nói là đó không phải là những sự việc có thể phản bác".
Trong khuôn khổ một cuộc họp không chính thức, giới chức quân sự Mỹ đã cung cấp cho các phóng viên Đài BBC một tài liệu chi tiết về một số tù nhân sắp được trả tự do. Nhiều người là phần tử Taliban đã tham gia vào việc chế tạo và kích hoạt bom. Quân Mỹ khẳng định bằng cách trưng ra chứng cứ là các dấu vết ADN đã được tìm thấy trên băng dính quấn quanh dây điện trên những mảnh bom.
Nghị sĩ Lindsay Graham cho biết: "Tôi mong người dân Afghanistan hiểu rằng đối với Chính phủ Mỹ, điều đó là một sự lăng mạ đối với dân chúng Afghanistan, chống lại hệ thống pháp lý Afghanistan và chống lại liên minh nói chung". Chính phủ Afghanistan phản bác bằng cách bảo rằng quân đội Mỹ không cung cấp đủ thông tin và nhiều lý lịch đã bị sửa đổi.
Sự thiếu tin tưởng giữa các bên cho là đồng minh đã rõ ràng. Tổng thống Hamid Karzai cho Yalda Haki biết, Bagram là "một nhà máy chế tạo Taliban", tại đấy những kẻ vô tội bị hòa lẫn vào với bọn cực đoan và rồi bị tuyên truyền. Nhiều tù nhân kể rằng đó là nhà tù làm cho những người Afghanistan vô tội quay lại chống đất nước và chính phủ.
Giờ đây một số người sắp được trả tự do và trong số họ có kẻ sẽ tới các khu vực do Taliban kiểm soát, câu hỏi là hãy chờ xem trong tương lai những lo ngại của Chính phủ Mỹ có đúng không
