Như Báo CAND đã thông tin, Cơ quan CSĐT Bộ Công an đã khởi tố 74 bị can liên quan vụ án làm sai lệch dữ liệu quan trắc môi trường. Qua kiểm tra, Cơ quan điều tra xác định, gần 160 trạm quan trắc môi trường tại nhiều tỉnh thành trên cả nước đã bị can thiệp phần mềm để che giấu chỉ số xả thải thực tế.
Vụ án được Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường chủ trì, phối hợp với Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an TP Hà Nội và Công an tỉnh Bắc Ninh điều tra làm rõ.
Gần 160 trạm quan trắc môi trường bị can thiệp
Tài liệu Cơ quan điều tra cho thấy, trong số hơn 300 trạm quan trắc môi trường từ các chủ nguồn thải trên cả nước được lực lượng chức năng kiểm tra, khám xét thì có tới gần 160 trạm quan trắc môi trường bị can thiệp, chỉnh sửa, làm sai lệch dữ liệu, chiếm khoảng gần 55% số trạm được kiểm tra.
Trong đó, tại những doanh nghiệp phát ra khí thải, nguồn thải lớn như: Nhà máy cổ phần Nhiệt điện Quảng Ninh, Nhà máy nhiệt điện Hải Phòng, Nhà máy nhiệt điện Thái Bình...; các Công ty sản xuất nhôm, thép, hay ngay cả một số doanh nghiệp lớn chuyên về lĩnh vực xử lý ô nhiễm môi trường cũng chủ động sai phạm, can thiệp, chỉnh sửa chỉ số thiết bị quan trắc từ vượt ngưỡng thành trong ngưỡng cho phép.
Theo cơ quan điều tra, những thiết bị quan trắc môi trường được cài đặt tại các công ty phát ra khí thải và nguồn thải để giúp cơ quan chức năng giám sát, quản lý ô nhiễm môi trường. Về nguyên tắc, để giám sát, các thiết bị này được dán niêm phong, đồng thời có hệ thống camera giám sát để đảm bảo không ai có thể can thiệp vào hệ thống dữ liệu quan trắc môi trường. Nhưng trên thực tế, qua điều tra cho thấy, gần 160 trạm quan trắc môi trường trên khắp các tỉnh thành trên cả nước đã bị điều chỉnh kết quả. Thậm chí hành vi trái phép này còn được thực hiện từ xa một cách dễ dàng.
Đơn cử, Công ty cổ phần Nhiệt điện Quảng Ninh có 3 trạm quan trắc khí thải. Với thủ đoạn sử dụng phần mềm, các đối tượng đã can thiệp, giảm chỉ số đầu ra khí thải xuống còn một nửa hoặc còn 1/3, để khi chuyển dữ liệu về cơ quan quản lý môi trường sẽ luôn đạt ngưỡng. Tại Cơ quan Công an, Lê Việt Cường, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Nhiệt điện Quảng Ninh đã thừa nhận việc Công ty đã thực hiện điều chỉnh hệ số khí thải để đảm bảo thông số truyền về Sở Nông nghiệp và môi trường đáp ứng theo đúng tiêu chuẩn.
Quá trình điều tra, Cơ quan Công an đã làm rõ các sai phạm của Công ty và các cá nhân liên quan. Trong đó, đã khởi tố bị can, bắt tạm giam đối với Lê Việt Cường, Phó Tổng giám đốc; Nguyễn Văn Trung, Phó Quản đốc phân xưởng vận hành trạm quan trắc và Lương Công Bính, chuyên viên Phòng Kỹ thuật và An toàn về tội “Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức”, quy định tại khoản 2 Điều 341 BLHS năm 2015.
Còn qua kiểm tra Công ty TNHH MTV Liên hợp Khoa học – Công nghệ – Môi trường Biwase (Công ty Biwase), một doanh nghiệp lớn hoạt động trong lĩnh vực thu gom, vận chuyển, xử lý và tái chế chất thải (chất thải sinh hoạt, công nghiệp và nguy hại) tại tỉnh Bình Dương cũ nay là TP Hồ Chí Minh. Đơn vị này được quảng bá có công nghệ xử lý đồng bộ, hiện đại và tự chủ trong kỹ thuật xử lý và tái chế, đi đầu trong cả nước về công nghệ xử lý tái chế rác thải tuần hoàn, tái tạo năng lượng, giảm phát thải carbon, đảm bảo an ninh chất thải trên địa bàn, phù hợp các tiêu chí xử lý chất thải theo hướng kinh tế xanh. Nhưng qua điều tra, Cơ quan Công an xác định kết quả quan trắc do đơn vị này quản lý bị can thiệp.
Do lo ngại các chỉ số khí thải vượt ngưỡng, công ty bị phạt, hoặc đình chỉ hoạt động, ảnh hưởng tới hoạt động của công ty nên lãnh đạo Công ty Biwase đã chủ ý “nhờ” đơn vị cung cấp hệ thống quan trắc cho công ty là Công ty cổ phần kỹ thuật môi trường Việt An (tắt Công ty Việt An) là can thiệp để duy trì chỉ số “đẹp”.
Tại Cơ quan điều tra, Phạm Thanh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Công ty Liên hợp khoa học công nghệ môi trường Biwase khai nhận, đã chỉ đạo nhân viên liên hệ với Công ty cổ phần kỹ thuật môi trường Việt An - đơn vị cung cấp hệ thống quan trắc cho Biwase để có biện pháp can thiệp, làm cho số liệu truyền về Sở Nông nghiệp và môi trường lúc nào cũng không vượt quy chuẩn. Đây cũng là lý do hiện nay, 6 cán bộ của Công ty Biwwase đã bị Cơ quan CSĐT Bộ Công an khởi tố, trong đó có đội ngũ lãnh đạo chủ chốt gồm: Ngô Chí Thắng, Giám đốc Công ty Biwase; Phạm Thanh Hùng, Phó Giám đốc Công ty Biwase; Nguyễn Hoàng Lân, Phó Giám đốc Công ty Biwase; Lê Quang Lập, Quản đốc nhà máy Công ty Biwase; Nguyễn Trung Khiêm, Phó Quản đốc nhà máy công ty Biwase và Nguyễn Tấn Lâm, nhân viên kỹ thuật.
Cấu kết với các đơn vị lắp đặt hệ thống thiết bị để can thiệp dữ liệu quan trắc
Từ kết quả điều tra chuyên án cho thấy, với số lượng lớn các trạm quan trắc bị can thiệp, chỉnh sửa kết quả rộng khắp cả nước và kéo dài nhiều năm qua và hành vi vi phạm pháp luật đặc biệt nghiêm trọng của các đối tượng, các cơ sở sản xuất, các nhà máy... gây nguồn thải sẽ không dễ thực hiện nếu không có sự giúp sức của các doanh nghiệp chuyên cung cấp, lắp đặt hệ thống thiết bị về quan trắc môi trường.
Đơn cử, trong chuyên án này, Cơ quan điều tra đã xác định, Công ty cổ phần kỹ thuât môi trường Việt An là một trong những doanh nghiệp cung cấp hệ thống quan trắc môi trường lớn, chiếm tới hơn 50% thị trường cả nước, đã trực tiếp hỗ trợ các doanh nghiệp làm sai lệch chỉ số quan trắc.
Hiện Cơ quan CSĐT Bộ Công an đã khởi tố, bắt tạm giam đối với Nguyễn Hoài Thi, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần kỹ thuât môi trường Việt An và Nguyễn Hoài Bách, Giám đốc kinh doanh Công ty cổ phần kỹ thuât môi trường Việt An về các về tội danh “Xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, phương tiện điện tử của người khác; Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức”.
Theo khai nhận của Nguyễn Hoài Thi, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần kỹ thuât môi trường Việt An, việc làm sai lệch số liệu đầu ra không khó, chỉ cần thay đổi cấu hình thiết bị phân tích hoặc can thiệp vào hệ thống truyền nhận dữ liệu. Tất cả các thiết bị đo trên thị trường đều có thể chỉnh sửa và việc chỉnh sửa số liệu không khó.
Các đơn vị cung cấp thiết bị quan trắc như Công ty Việt An khi cung cấp thiết bị xong đều sẽ hướng dẫn cho khách hàng, cho các nhà máy việc vận hành, điều chỉnh các thông số thiết bị. Còn trong quá trình vận hành hàng ngày có chỉnh sửa hay không là việc của khách hàng, của các nhà máy. Các đối tượng có thể can thiệp trực tiếp vào hệ thống hút mẫu, thiết bị phân tích tại trạm quan trắc hoặc sử dụng phần mềm điều khiển từ xa để can thiệp, điều chỉnh số liệu đều rất dễ dàng.
Theo Thiếu tướng Thân Văn Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường, quan trắc môi trường là công cụ giám sát cốt lõi của nhà nước nhằm quản lý, xử lý ô nhiễm, bảo vệ môi trường. Trong chuyên án này, các đối tượng đã không còn vi phạm theo phương thức xả thải công khai, đơn lẻ mà nguy hiểm và tinh vi hơn, các đối tượng chuyển sang can thiệp trực tiếp vào hệ thống quan trắc môi trường tự động và liên tục, nhằm tạo ra bức tranh môi trường giả tạo, hợp thức hóa hành vi xả thải trái phép trong thời gian dài.
Hiện nay, cơ quan Công an đã khởi tố 74 bị can về 10 tội danh. Các bị can thuộc 59 doanh nghiệp xả thải và lắp đặt thiết bị quan trắc trên cả nước và các bị can là cán bộ lãnh đạo trong đơn vị quản lý nhà nước về môi trường. Đồng thời, tiếp tục tiến hành rà soát tất cả các trạm quan trắc môi trường trên cả nước với mục tiêu nâng cao hiệu quả kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ môi trường.
Cùng với vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm thì môi trường sẽ là vấn đề mà cơ quan Công an tiếp tục tập trung kiểm tra, xử lý nhằm cải thiện môi trường, bảo vệ an toàn sức khỏe, tính mạng cho nhân dân và sự phát triển bền vững của đất nước.
Khởi tố 74 đối tượng với 10 tội danh liên quan đến sai phạm về quan trắc môi trường 
Dấu ấn Cảnh sát Môi trường đất Mỏ 
