Nhiều kết quả tích cực trong chống khai thác IUU tại tỉnh cực Nam Tổ Quốc

Ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, Trưởng Ban Chỉ đạo về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) tỉnh Cà Mau vừa chủ trì cuộc họp các thành viên Ban Chỉ đạo nhằm triển khai Kế hoạch cao điểm chống khai thác IUU trên địa bàn tỉnh. Đợt cao điểm chống khai thác IUU sẽ diễn ra từ giữa tháng 8 đến tháng 10/2023.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau lưu ý, cần quan tâm kỹ tàu cá mất tích, đưa về xoá bộ tạm, qua đó đi xác minh cụ thể từng tàu cá, cách lập hồ sơ số hoá từng phương tiện này để xoá đăng ký theo đúng theo Luật Thuỷ sản.

Các huyện phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) khắc phục những tồn tại trong công tác quản lý tàu cá. Các thành viên Ban Chỉ đạo kiểm tra đôn đốc, chỉ đạo thực hiện Kế hoạch số 63, trong đó có kiểm tra công tác tàu cá ở địa phương.

Về kiểm tra sản lượng, huyện chỉ đạo các xã rà soát, thống kê các cơ sở thu mua thuỷ sản mà chưa có thống kê ngoài 70 cảng cá, bến cá đã cấp phép. Qua đó, tạo điều kiện hỗ trợ cấp phép cho các bến cá đạt tiêu chuẩn. Sở Tư pháp sớm chủ trì rà soát lại các quy định xử lý các vi phạm, để tham mưu cho Ban Chỉ đạo xử lý các hành vi vi phạm. 

Với vị trí địa lý đặc thù, bờ biển trải dài từ Ðông sang Tây, là 1 trong 4 ngư trường trọng điểm cả nước, nghề khai thác hải sản của Cà Mau được hình thành từ rất lâu đời và phát triển nhanh. Ngoài những cửa biển lớn như Sông Ðốc, Rạch Gốc, Cái Ðôi Vàm, Khánh Hội… tỉnh còn rất nhiều cửa biển nhỏ, lúc nào cũng tấp nập tàu khai thác ra vào.

Bờ biển Ðông, giáp ranh tỉnh Bạc Liêu có cửa Gành Hào (thuộc xã Tân Thuận, huyện Ðầm Dơi); bờ biển Tây giáp với tỉnh Kiên Giang có cửa biển Tiểu Dừa (xã Khánh Tiến, huyện U Minh). Trước đây, do không làm tốt công tác quy hoạch trong khai thác, bảo vệ nguồn lợi hải sản, cũng như để tàu khai thác tự phát quá nhanh, nhất là các hình thức khai thác tận diệt, khai thác ven bờ... đã dẫn đến nguồn lợi những năm gần đây dần cạn kiệt.

Ðây là một trong nhiều nguyên nhân ngư dân Cà Mau khai thác vi phạm vùng biển nước ngoài, bị bắt giữ, dẫn đến nhiều hệ luỵ... và đây không phải là thực trạng của riêng tỉnh Cà Mau.

Từ đó, ngày 23/10/2017, EC phạt “thẻ vàng” ngành hàng khai thác hải sản của Việt Nam với các nội dung liên quan đến khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định, còn gọi là IUU.

Nhận thức tầm quan trọng theo khuyến cáo của EC trong thực hiện chống IUU, suốt 6 năm qua, tỉnh Cà Mau đã chủ động, nỗ lực, góp phần chung với cả nước để gỡ “thẻ vàng”. Nhìn lại hành trình 6 năm mới thấy hết những thành tựu mà tỉnh cực Nam Tổ quốc quyết tâm làm, với tinh thần trách nhiệm và thái độ tập trung cao nhất trong cả hệ thống chính trị.

Việc tiên phong gắn thiết bị giám sát hành trình tàu cá với phần mềm liên thông trong quản lý hoạt động khai thác trên môi trường mạng giữa các đơn vị được thực hiện đầy đủ, chặt chẽ, cho thấy quyết tâm của Cà Mau. Ðây là con đường hướng đến quản lý chặt chẽ, khai thác hải sản có trách nhiệm. Kết quả dễ thấy là từ đầu năm đến nay Cà Mau không có tàu khai thác vi phạm vùng biển nước ngoài.

 Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay của tỉnh là chỉ có 2 cảng cá (Sông Ðốc và Rạch Gốc), được công bố đủ điều kiện tàu lớn ra vào. Vì vậy, rất khó để tàu cá ở cửa Gành Hào (huyện Ðầm Dơi) sang tận thị trấn Rạch Gốc (huyện Ngọc Hiển) để lên sản phẩm. Hay Khánh Hội, Hương Mai (huyện U Minh), Cái Ðôi Vàm (huyện Phú Tân) phải chạy sang cảng cá Sông Ðốc (huyện Trần Văn Thời), vừa mất thời gian, tốn kém chi phí, giảm chất lượng sản phẩm, lại thiếu an toàn mỗi khi thời tiết xấu.

Phía sau mỗi chuyến tàu vào đất liền là hàng hoá lên, xuống, kể cả con người. Tập trung theo quy định tại 2 vị trí trên sẽ không đảm bảo năng lực cũng như đi ngược lại định hướng quy hoạch và phát triển kinh tế - xã hội (KTXH) tại các cửa biển còn lại. Một thực tế, hiện có khoảng 70 bến cá tư nhân, như là “sân nhà” của các chủ tàu cá, doanh nghiệp thu mua, chế biến hải sản.

Khi tàu cá khai thác về, họ thường chọn nơi này lên hàng hoá, nhằm thuận tiện cho sản xuất, quản lý tài sản... mà chiếu theo quy định thì không đủ điều kiện để công bố cảng cá hay bến cá. Tuy nhiên, nếu cấm thì hậu cần nghề cá không thể đảm bảo, để lại hậu quả nặng nề, gây xáo trộn lớn đến hoạt động khai thác hải sản và nhiều vấn đề phức tạp liên quan khác.

Một vấn đề nổi lên gần đây được ông Nguyễn Việt Triều, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thuỷ sản tỉnh Cà Mau cho biết, tình hình mua bán phương tiện đánh bắt giữa các tỉnh chưa được kiểm soát chặt. Tàu thì vẫn còn hạn ngạch, mang số hiệu kiểm soát tỉnh này nhưng được cho rằng đã bán cho người ở địa phương khác, rồi được báo là tham gia khai thác sai quy định. Thực tế, những tháng đầu năm nay có 2 tàu cá của Cà Mau bán sang tỉnh Kiên Giang, sau đó được báo là khai thác vi phạm, bị nước ngoài bắt giữ.

Hiện người phụ trách công tác chống IUU cấp xã chủ yếu là kiêm nhiệm, nên việc cho chủ tàu thực hiện các cam kết và chụp hình tàu cá nằm trong bờ định kỳ 15 ngày/lần (nhằm chứng minh việc mất tín hiệu kết nối) gặp rất nhiều khó khăn. Thực tế này là do không có kinh phí và thiếu cán bộ thực hiện, nhất là các địa bàn có nhiều tàu cá như thị trấn Sông Ðốc, xã Khánh Hội...

“Khi thực hiện chống IUU, chúng ta có rất nhiều khó khăn. Với cố gắng vượt bậc, đến nay đã đạt được những kết quả nhất định, nhất là sự thông thạo và quyết tâm của chính quyền các cấp”, ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau chia sẻ. Tuy nhiên, ông Lê Văn Sử cho biết vẫn còn nhiều băn khoăn, trong đó cần tập trung và quyết liệt hơn nữa về quản lý đăng ký, đăng kiểm tàu cá. Ðối với tàu mất kết nối ở ngoài khơi, theo luật quy định thì trong thời gian 10 ngày chủ tàu phải đưa tàu vào đất liền để chấp hành xử phạt. Tuy nhiên, có trường hợp chủ tàu sau 10 ngày mới đưa tàu vào bờ. “Khoảng thời gian này rất nhạy cảm, nguy cơ tàu sẽ khai thác vi phạm vùng biển nước ngoài rất cao. Hậu quả là, khi xảy ra sự việc tỉnh phải chịu trách nhiệm, trong khi tỉnh chưa có cơ sở pháp lý bắt buộc chủ tàu phải vào bờ ngay”, ông Lê Văn Sử nêu quan điểm.

Ông Nguyễn Việt Triều, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thuỷ sản  cho biết thêm, công tác quản lý phần mềm liên thông kiểm soát tàu cá cơ bản đáp ứng được yêu cầu về tính năng thống kê tàu cá, hiển thị đầy đủ các thông tin tàu cá xuất, nhập bến và hoạt động trên biển; số liệu người, phương tiện hoạt động khai thác thuỷ sản được truy xuất nhanh chóng, chính xác.

Các tàu cá được cập nhật trên hệ thống phần mềm khi cập, rời cảng có sự kết nối liên thông chặt chẽ giữa cảng cá, Văn phòng IUU và Trạm kiểm soát biên phòng, thuận lợi cho công tác quản lý, kiểm tra, kiểm soát và truy xuất nguồn gốc thuỷ sản, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm.