Không để "lợi ích nhóm" trong đấu thầu thuốc

Tại Hội nghị hướng dẫn triển khai NĐ 07 và NQ 30 do Bộ Y tế tổ chức kết nối với gần 1.300 điểm cầu trên cả nước vào sáng 10/3, lãnh đạo Bộ Y tế cho rằng, mục đích cuối cùng và xuyên suốt là không được để thiếu thuốc, vật tư y tế, trang thiết bị y tế mà cần có giải pháp thay thế để phục vụ người bệnh… Dù khó khăn thế nào cũng phải khắc phục bằng được.

Nhiều kiến nghị cần tháo gỡ

Hội nghị đã nhận được rất nhiều ý kiến của Sở Y tế và bệnh viện một số địa phương về "nút thắt" trong mua sắm, đấu thầu hiện nay, mặc dù đã có NQ 30 và NĐ 07. BS Nguyễn Trọng Diện, Giám đốc Sở Y tế Quảng Ninh đề nghị: "Bộ Y tế và các bộ, ban, ngành hỗ trợ hướng dẫn cụ thể Điều 45 NĐ 07 trong tình huống nào được xác định là cấp bách, ví như việc thiếu thuốc, vật tư, sinh phẩm y tế… liên quan đến hoạt động cấp cứu bệnh nhân đã được coi là cấp bách chưa? Bởi trong tình huống này, thực hiện chỉ định thầu, đấu thầu rút gọn. Nếu không có hướng dẫn này thì kể cả thông suốt tất cả các nội dung thì việc mua sắm đầu thầu không đơn giản, có thể kéo dài từ 3-6 tháng, thậm chí lâu hơn. Với những vật tư, sinh phẩm dùng nhiều, thường quy nên thực hiện như thuốc biệt dược đàm phán giá, nếu đàm phán giá tập trung quốc gia, thì các địa phương dựa vào đó mua kịp thời mà không phải thông qua đấu thầu. Việc công khai giá toàn quốc sẽ rất thuận lợi cho quá trình mua sắm kịp thời, đảm bảo công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân tốt hơn".

Đại diện Sở Y tế Thanh Hoá chia sẻ, NĐ 07 và NQ 30 giải quyết trước mắt tình hình mua sắm được dễ dàng hơn, đặc biệt là vấn đề báo giá, trước kia bắt buộc 3 báo giá, giờ có thể 1 hoặc 2. Sở Y tế Thanh Hoá đã giao cho đơn vị mua sắm thành lập Hội đồng chuyên gia để xác định yêu cầu kỹ thuật. Tuy nhiên, nội dung này chỉ áp dụng trong giai đoạn tình huống (hết năm 2023), để có cơ chế lâu dài hơn, về mua sinh phẩm, hoá chất, vật tư theo máy độc quyền, kiến nghị Bộ Y tế nên giao việc hướng theo đàm phán giá, bởi nếu đấu thầu thì coi như là biết trước, do vậy dưới cơ sở rất khó khăn, lo lắng khi làm thầu bị sai phạm.

Nêu ý kiến tại hội nghị, đại diện Sở Y tế TP Hồ Chí Minh cho biết: "Sau khi có 2 văn bản quan trọng của Chính phủ, Sở Y tế đã họp với các đơn vị trên địa bàn, hầu hết giám đốc các bệnh viện đều cho biết, đã giải quyết được 80-90% công tác mua sắm trang thiết bị, vật tư y tế. Với TP Hồ Chí Minh, liên quan đến thiết bị tài trợ, viện trợ rất nhiều, đặc biệt sau vụ dịch COVID-19 vừa qua, các cơ sở y tế rất hoang mang nhận được công văn ngưng không thanh toán BHYT với dịch vụ dùng các thiết bị này. NQ 30 bước đầu giải quyết được vướng mắc này, tuy nhiên, lâu dài cần đưa vào Luật Đấu thầu sửa đổi…".

Đại diện Sở Y tế Cần Thơ cũng bày tỏ băn khoăn: "NQ 30, khoản 3 có quy định về lấy báo giá trực tiếp khi chỉ có 1 nhà phân phối, như vậy hình thức thì đây có phải là chỉ định thầu? Cũng tương tự vấn đề hóa chất đi kèm với máy, hay vật tư thiết bị để sửa chữa máy móc, trên thực tế tình huống này cũng chỉ định thầu bởi độc quyền…, do vậy cần hướng dẫn và nêu rõ trong các văn bản pháp luật".

Khó đến đâu, gỡ đến đó

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên, NQ 30 giải quyết được tình trạng khẩn cấp thiếu thuốc, trang thiết bị y tế, vật tư hiện nay. Tuy nhiên, về lâu dài, cần phải có giải pháp căn cơ, đó là nhanh chóng hoàn thiện thể chế bằng văn bản, xây dựng thông tư hướng dẫn thực hiện. Bởi có những quy định trong NQ 30 như mục 3, Chính phủ chỉ cho áp dụng thí điểm để xây dựng giá đấu thầu đến hết năm 2023.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết, tại NQ 30 có một số điểm mới, đó là mục 3, điểm a, trường hợp có cùng chủng loại thiết bị y tế nhưng có nhiều hãng sản xuất khác nhau, khi đấu thầu giá khác nhau, đưa vào sử dụng chất lượng khác nhau. Chính vì vậy mới yêu cầu Hội đồng khoa học xây dựng tính năng, cấu hình theo yêu cầu chuyên môn của đơn vị. "Hội đồng khoa học chỉ xây dựng tính năng, cấu hình, còn mua sắm thì theo quy định. Hội đồng lưu ý phải làm việc công tâm, khách quan và trên cơ sở yêu cầu chuyên môn, tránh chuyện "lợi ích nhóm". Bộ Y tế sẽ có hướng dẫn quy định Hội đồng chuyên môn của bệnh viện để làm sao hoạt động đúng chức năng, nhiệm vụ", Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh.

Đối với trường hợp chỉ có 1 nhà thầu, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết, trên cơ sở tính năng, tác dụng, trên thị trường duy nhất chỉ có 1 máy đó bán, thì bắt buộc phải lấy giá đó. "Đây là giá để xây dựng giá gói thầu, khi xong mới chuyển sang đấu thầu theo quy định, chỗ nào đấu thầu trong trường hợp đặc biệt, khẩn cấp thì phải xác định. Khi thực hiện 1 giấy báo giá phải đảm bảo chặt chẽ, phải có chứng minh cụ thể, tránh xảy ra lợi dụng chỉ có 1 báo giá mà xảy ra vi phạm trong đấu thầu", Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đặc biệt lưu ý.

Từ đánh giá chung của NĐ 07, NQ 30 và các ý kiến phát biểu, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết, để đồng bộ thực hiện, phải chuẩn bị khẩn trương xây dựng Luật Trang thiết bị Y tế và phải phấn đấu đến tháng 4/2024, trình Quốc hội Luật Dược sửa đổi và Luật Bảo hiểm Y tế sửa đổi. "Bộ Y tế phối hợp chặt chẽ với Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Tài chính sửa Luật Giá và Luật Đấu thầu. Bộ Y tế khẩn trương ban hành sửa đổi Thông tư 15/2019/TT-BYT hướng dẫn về mua sắm, đấu thầu, nếu không có gì thay đổi, đầu tuần sau sẽ ký", Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nói.

Theo lãnh đạo Bộ Y tế, trong thời gian sớm nhất, Cục Quản lý Dược trình Thông tư sửa đổi thay thế Thông tư 03/2020/TT-BYT về danh mục thuốc đấu thầu tập trung. Vụ Trang thiết bị Y tế và Vụ Pháp chế khẩn trương ban hành Thông tư hướng dẫn NĐ 07 và phải trình trong tháng 3 này. Đồng thời Bộ phải ban hành hướng dẫn về khai thác thông tin và đăng tải thông tin của Bộ về kê khai giá; có văn bản đề nghị Bộ Kế hoạch & Đầu tư cho phép đưa vào cổng thông tin điện tử của Bộ để cho các bệnh viện tham khảo.

Đồng thời 2 Bộ phối hợp xây dựng quy chế đấu thầu thuốc, tham gia đấu thầu. "Nút thắt" trong đấu thầu, mua sắm thuốc, trang thiết bị, vật tư y tế là vấn đề khó, nhưng theo Thứ trưởng Bộ Y tế thì "không phải không có giải pháp". Vấn đề phát sinh thực tiễn, trong quá trình thực hiện có vướng mắc, các bệnh viện cần có báo cáo và đề xuất ngay với Bộ Y tế để Bộ phối hợp với các bộ, ngành báo cáo Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.