Chuyện chưa biết về sự hy sinh anh dũng của người con cả Thủ tướng Võ Văn Kiệt

Đầu năm 1967, không quân Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc. Nhà trường được sơ tán sang Quế Lâm, Trung Quốc. Xa má đã 7 năm mà không có một lá thư, Dũng linh cảm đã có chuyện chẳng lành. Hỏi ba thì ba không trả lời. Nhiều lần Dũng lên gặp Chính ủy Bùi Khắc Quỳnh xin nghỉ học, về nước chiến đấu.

* Tháng 7-2016, tác giả Trần Kiến Quốc có bài viết xúc động kể về tấm gương dũng cảm hy sinh của người con cả cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước... Nhân kỷ niệm 71 năm Ngày Thương binh -Liệt sỹ, chúng tôi đăng tải lại bài viết này.

Trong lịch sử 35 năm tồn tại của Trường Văn hóa Quân đội thì có 5 năm (1965 – 1970) được mang tên Trường Văn hóa Quân đội Nguyễn Văn Trỗi (còn gọi là Trường Thiếu sinh quân Nguyễn Văn Trỗi, gọi thân mật là Trường Trỗi). Nhà trường đã đào tạo 8 khóa với 1.200 học sinh, hơn 900 học sinh đã nhập ngũ; trong đó hơn 800 người trở thành sĩ quan.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, 2 thầy giáo và 28 học sinh của trường đã anh dũng hy sinh, trong đó có người bạn thân thiết của chúng tôi, liệt sỹ Võ Dũng.

Di ảnh liệt sỹ Võ Dũng.
Di ảnh liệt sỹ Võ Dũng.

Nợ nước, thù nhà

Anh Võ Dũng tên thật là Phan Chí Dũng (SN 1951 tại Rạch Giá), là bạn học Trường Trỗi với chúng tôi. Ba của Dũng là chú Sáu Dân (sau này là Thủ tướng Võ Văn Kiệt), má là cô Trần Kim Anh. Cô kém chú 10 tuổi và họ thành thân năm 1948.

Dũng có 3 em: Phan Hiếu Dân (1955), Phan Thị Ánh Hồng (1958) và Phan Chí Tâm (1966). Sau 1954, đất nước chia cắt, chú Sáu ở lại Nam Bộ. Mấy anh em Dũng phiêu bạt theo má mưu sinh và trốn chạy sự truy bức của chính quyền địch. Cuối những năm 50 của thế kỷ trước, chính quyền Ngô Đình Diệm lê máy chém khắp nơi. Cơ quan Trung ương Cục phải tạm lánh sang Phnômpênh. Chú Sáu Dân đưa Dũng và em Dân đi cùng.

Năm 1960, anh em Dũng cùng một số bạn được đón ra Bắc theo tuyến đường đặc biệt trên chuyến bay Air France từ Pochentong tới Hồng Kông rồi qua phà biển về Quảng Châu, Trung Quốc, sau đó đi tàu liên vận quốc tế về Hà Nội. Võ Dũng được gửi vào Trường Học sinh miền Nam ở Cầu Rào, Hải Phòng.

Đến năm 1963, Bộ Giáo dục có chủ trương đưa học sinh miền Nam có cha mẹ hoặc người thân về sống với gia đình. Cô Bảy Huệ, vợ bác Nguyễn Văn Linh (sau này là Tổng Bí thư), đã đón Dũng về nhà. Theo lời Hiếu Dân kể với chúng tôi, anh Dũng rất thương các em. Đêm nào cũng hay kể những chuyện kiếm hiệp, vừa kể anh vừa hóa thân thành các hiệp sĩ oai hùng.

Tháng 5-1965, Dũng nhập Trường Thiếu sinh quân tại Trại Hòe, Hiệp Hòa, Hà Bắc (cũ, huyện Hiệp Hòa nay thuộc tỉnh Bắc Giang). Những năm tháng ở trường, Dũng rất hiếu động và nghịch ngợm, hay cầm đầu các cuộc vui chơi pha chút mạo hiểm. Những lần máy bay Mỹ bay qua khu vực trường, Dũng không sợ mà đứng hẳn trên bờ hào, lấy tay che mắt, theo dõi đường bay. Khi máy bay Mỹ bị bắn rơi, Dũng là người đầu tiên nhảy cẫng lên, vỗ tay reo hò...

Trong khi Võ Dũng đang ở miền Bắc thì xảy ra một chuyện đau lòng với má và các em tại quê nhà. Cuối năm 1966, Trung ương Cục cử dì Tư, liên lạc viên, về Sài Gòn đón má và 2 em lên chiến khu thăm chú Sáu. Lúc này, em út Chí Tâm chưa đầy 1 tuổi. Để đảm bảo bí mật, dì Tư chọn đi chuyến tàu Thuận Phong chuyên chở vợ con sĩ quan, binh lính Sài Gòn lên thăm chồng ở đồn Dầu Tiếng.

Đúng ngày 17-12-1966, địch có lệnh thiết quân luật, cấm mọi tàu bè chạy trên tuyến đường sông qua Củ Chi. Chủ tàu Thuận Phong không hay biết vẫn cho tàu chạy, vừa rời Sài Gòn được hơn tiếng đồng hồ thì bị một tốp trực thăng bắn xối xả. Tàu trúng đạn và bị chìm, toàn bộ hành khách trên tàu không còn ai sống sót…

Chú Sáu đau buồn, tha thẩn suốt mấy ngày dọc bờ sông, mong tìm kiếm được chút gì của vợ con, trong đó có thằng út chưa hề biết mặt. Đau đớn đến tột cùng nhưng chú Sáu vẫn dặn anh em, đừng cho Võ Dũng và Hiếu Dân biết tin này.

Đầu năm 1967, giặc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc. Nhà trường được sơ tán sang Quế Lâm, Trung Quốc. Xa má đã 7 năm mà không có một lá thư, Dũng linh cảm đã có chuyện chẳng lành. Hỏi ba thì ba không trả lời. Nhiều lần Dũng lên gặp Chính ủy Bùi Khắc Quỳnh xin nghỉ học, về nước chiến đấu. Tháng 3-1968, anh được về nước vào học Trường Quân chính Quân khu Tả ngạn ở Chí Linh, Hải Dương.

Về Nam chiến đấu

Tháng 8-1969, Võ Dũng tập trung ở Trường 105B – Trường huấn luyện cán bộ đi B ở Hòa Bình. Thương Võ Dũng, các chú ở Ban Tổ chức Trung ương bảo: “Các chú cho cháu đi máy bay qua Campuchia, rồi giao liên đưa về chỗ ba cháu”, nhưng Dũng trả lời: “Con không đi máy bay đâu. Đã đi Nam là phải vượt Trường Sơn. Nhiều chú bác, anh chị là cán bộ còn vượt Trường Sơn; con tuổi 18, làm sao con lại đi máy bay”.

Các chú phát cho Dũng tăng võng bằng vải dù, Dũng cũng từ chối, chỉ nhận tăng võng ka-ki, màn vải như các anh chị khác. Trước ngày đi, cô Bảy Huệ cùng cô Tư Duy Liên và em Hiếu Dân lên thăm. Ai cũng lo vì hồi đi học Dũng nghịch ngợm quá, không hiểu Dũng sẽ ra sao khi trở về Nam? Võ Dũng cười và hứa: “Các cô yên tâm đi, con quyết sẽ trả thù cho má và 2 em. Lần này con đi, các cô sẽ thấy “một - xanh cỏ, hai - đỏ ngực”!

Dũng hồ hởi nhập đoàn quân “Xẻ dọc Trường Sơn” về Nam chiến đấu. Trong đoàn còn có vợ chồng anh Long, chị Phương. Sau này, Hiếu Dân được anh Long kể lại, dọc đường hành quân, tuy rất vất vả, nhưng Dũng rất vui vẻ và luôn sẵn sàng giúp đỡ mọi người. Khi thì đeo hộ ba lô, lúc lại đeo thêm khẩu súng, tới đâu cũng kể chuyện vui để quên đi vất vả. Có ít thuốc lá mang theo, Dũng chia đều cho mọi người.

Tới căn cứ B2, Dũng được gặp ba. Hai ba con ôm nhau vào lòng, nghẹn ngào không nói nên lời. Chỉ dăm bữa, Dũng nằng nặc xin về Đặc khu Sài Gòn – Gia Định. Biết càng vào sâu thì cái chết càng cận kề, hòn tên mũi đạn có chừa ai; vậy mà chú Sáu đã gật đầu. Các chú cho Dũng về đơn vị Thông tin, nơi ít phải giáp mặt với quân thù; nhưng Dũng xin về Rạch Giá: “Má cháu đã bị giặc giết hại, các chú phải cho cháu về quê má chiến đấu”.

Đến tháng 6-1971, Dũng được điều về Mặt trận T3 thuộc Khu 9. Tháng 10 năm đó, Dũng giấu ba và xin bằng được về Trung đội 2 trinh sát (thuộc Tiểu đoàn 3). Thấy con trai thủ trưởng quyết tâm, các chú đành chấp nhận. Từ đó, Dũng hăng hái lặn lội đi trinh sát cùng anh em, no đói, gian khổ cùng sẻ chia.

Sáng sớm ngày 21-4-1972, Dũng cùng 2 đồng đội đi trinh sát nhưng bị sa vào ổ phục kích và cả 3 anh em hy sinh trên kênh Tây Ký (xã Vĩnh Lộc, huyện Hồng Dân, tỉnh Rạch Giá). Võ Dũng hy sinh khi vừa tròn tuổi 21, ngay trên quê hương má Trần Kim Anh.

Sau ngày giải phóng, tháng 11-1975, chú Sáu nhờ đơn vị tìm mộ phần Võ Dũng, cải táng và đưa về nghĩa trang An Nhơn Tây, huyện Củ Chi. Thật cảm động, khi đưa thi hài Dũng lên, trong túi quần vẫn còn bịch nilon đựng thuốc rê… Nghe Hiếu Dân kể đến đây, chúng tôi nhớ lại những ngày học ở trường, Dũng là một trong những số ít “tay nghiện” thuốc lá của lớp.

Gia đình đồng chí Võ Văn Kiệt (ảnh ghép).
Gia đình đồng chí Võ Văn Kiệt (ảnh ghép).

Sau này, Võ Dũng được đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố Hồ Chí Minh. Không xa bức phù điêu lớn Bà mẹ Việt Nam Anh hùng là nơi yên nghỉ của Võ Dũng cùng bia mộ tượng trưng của má Trần Kim Anh và 2 em. Chín nấm mộ xếp chụm lại như 9 cánh của một bông hoa.

Khi chú Sáu Dân còn bình sinh, mỗi lần Hội trường Nguyễn Văn Trỗi, chúng tôi đều mời chú đến dự. Còn nhớ dịp 27-7-1993, chúng tôi đã đến thắp hương cho Võ Dũng. Chú chia sẻ: “Nhà chú mất thằng Dũng, Trường Nguyễn Văn Trỗi mất 27 bạn nữa như nó cùng 2 thầy. Đất nước có chiến tranh thì mất mát có của riêng ai. Nhưng chúng ta phải sống, phải sống cho tương lai, các con ạ!". Lúc chia tay, chú vấn vương: “Chả hiểu hồi ở trường, Dũng có thương con bé nào? Biết đâu... để chú còn đi tìm?”.

Trước ngày về cõi vĩnh hằng, chú Sáu Dân đã đưa cô Kim Anh, Võ Dũng, Ánh Hồng, Chí Tâm về nghĩa trang dòng họ ở Vĩnh Long... Mới đây, Hiếu Dân gửi cho tôi mấy bức ảnh quý mà chú Sáu đã gìn giữ bấy lâu. Trong đó có bức ảnh cả gia đình, nhưng nhìn là biết ảnh ghép.

Hiếu Dân tâm sự: "Ba em rất thương má, thương anh Dũng và các em. Cụ đã lấy ảnh chụp ba với má đang bế Ánh Hồng, rồi nhờ thợ ghép thêm anh Dũng, em và Chí Tâm vào để có đầy đủ các thành viên trong gia đình".

Trần Kiến Quốc

Các tin khác

Bài 2: Đồng hành xây dựng cuộc sống ấm no

Bài 2: Đồng hành xây dựng cuộc sống ấm no

Vận chuyển những tấm pin năng lượng mặt trời lên đỉnh núi, khênh vác vật liệu xây dựng trường, đỡ đầu học sinh nghèo... là những việc làm cụ thể, thiết thực mà các cán bộ, chiến sỹ Công an tỉnh Cao Bằng đang thực hiện. Cùng chính quyền địa phương, lực lượng Công an bám cơ sở luôn đồng hành trong việc xây dựng bản làng xây dựng cuộc sống ấm no, yên bình.

Bài 1: Xây những ngôi nhà mới, tạo sinh kế cho hộ khó khăn

Bài 1: Xây những ngôi nhà mới, tạo sinh kế cho hộ khó khăn

Sau một năm triển khai phong trào thi đua “Ba nhất”, Công an tỉnh Cao Bằng đã có nhiều việc làm cụ thể hướng về cơ sở. Ngoài siết chặt kỷ luật, nâng cao bản lĩnh chính trị, tinh thần "Ba nhất" còn thể hiện qua những việc làm cụ thể như hỗ trợ người dân xây nhà, đưa điện lên bản xa và vận động bà con tham gia giữ gìn an ninh, trật tự.

“Chú Hùng tuyên truyền” - Từ mạng xã hội đến lòng dân

“Chú Hùng tuyên truyền” - Từ mạng xã hội đến lòng dân

Từ những video cảnh báo lừa đảo thu hút hàng triệu lượt xem đến những chuyến tuyên truyền nơi bản làng biên giới, những suất cháo nghĩa tình và hành trình đỡ đầu một em nhỏ mồ côi, Đại úy Trương Anh Hùng, cán bộ Công an xã Hương Khê (Hà Tĩnh) đang đưa tinh thần trách nhiệm của người chiến sĩ Công an đến gần hơn với cộng đồng bằng những việc làm thiết thực.

Đồng Tháp: Phát huy sức trẻ giữ bình yên ở cơ sở

Đồng Tháp: Phát huy sức trẻ giữ bình yên ở cơ sở

Từ một người lính trẻ đến Tổ trưởng Tổ bảo vệ an ninh, trật tự (ANTT) ở cơ sở, anh Trương Văn Phướng (SN 2001, ngụ xã An Long, tỉnh Đồng Tháp) luôn nỗ lực vì bình yên của người dân. Không chỉ dũng cảm đấu tranh với tội phạm, anh tích cực hỗ trợ cộng đồng, sẻ chia với những hoàn cảnh khó khăn, góp sức xây dựng quê hương.

CSGT Công an TP Hồ Chí Minh kịp thời hỗ trợ sản phụ tới bệnh viện

CSGT Công an TP Hồ Chí Minh kịp thời hỗ trợ sản phụ tới bệnh viện

Sáng 31/10, Phòng CSGT Công an TP Hồ Chí Minh cho biết với tinh thần trách nhiệm và tấm lòng vì nhân dân phục vụ, cán bộ, chiến sĩ Đội Tuần tra dẫn đoàn - Phòng CSGT Công an TP Hồ Chí Minh đã khẩn trương hỗ trợ một sản phụ đang chuyển dạ đến Bệnh viện Từ Dũ, kịp thời đón em bé chào đời khỏe mạnh trong niềm vui và hạnh phúc của gia đình.

Công an Tuyên Quang kịp thời cứu 2 người dân gặp nạn

Công an Tuyên Quang kịp thời cứu 2 người dân gặp nạn

Trong ngày 23 và 25/10, Công an xã Quảng Nguyên và Công an xã Thắng Mố, tỉnh Tuyên Quang đã phối hợp với các lực lượng chức năng kịp thời cứu giúp 2 người dân gặp nạn, trong đó có một người bị thương nặng khi đi lấy củi trong rừng.

Công an kịp thời cứu người dân gặp sự cố nguy hiểm

Công an kịp thời cứu người dân gặp sự cố nguy hiểm

Kịp thời cứu người trong những sự cố nguy hiểm là việc làm thường xuyên của cán bộ Công an đã góp phần lan tỏa hình ảnh người chiến sĩ CAND bản lĩnh, nhân văn, trách nhiệm, vì nhân dân phục vụ; thiết thực hưởng ứng phong trào thi đua "Ba nhất" trong CAND.

Công an xã ở Quảng Ngãi hỗ trợ người dân trao trả 350 triệu đồng chuyển khoản nhầm

Công an xã ở Quảng Ngãi hỗ trợ người dân trao trả 350 triệu đồng chuyển khoản nhầm

Việc kịp thời xác minh, hỗ trợ người dân trao trả 350 triệu đồng chuyển khoản nhầm tiếp tục khẳng định vai trò, trách nhiệm của lực lượng Công an xã Đăk Tô (Quảng Ngãi) trong giải quyết những vấn đề phát sinh liên quan đến quyền, lợi ích chính đáng của nhân dân, thể hiện sâu sắc tinh thần "vì nhân dân phục vụ".

Đại úy Công an hiến máu hỗ trợ bệnh nhân phẫu thuật

Đại úy Công an hiến máu hỗ trợ bệnh nhân phẫu thuật

Ngày 21/10/2026, trước thông tin Trung tâm Y tế khu vực Mường Khương cần nhóm máu B phục vụ phẫu thuật cho bệnh nhân, Đại úy Vũ Minh Việt, cán bộ Công an xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai đã kịp thời hiến máu, góp phần hỗ trợ công tác cấp cứu, điều trị người bệnh.

Nụ cười ấm áp nơi cửa khẩu quốc tế Nội Bài

Nụ cười ấm áp nơi cửa khẩu quốc tế Nội Bài

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có nhiều thế hệ công tác trong lực lượng CAND, Trung tá Nguyễn Hoàng Vân đã tiếp nối kinh nghiệm quý giá của những người đi trước, không ngừng hoàn thiện mình...

Tự hào khi được khoác trên mình sắc phục Công an nhân dân

Tự hào khi được khoác trên mình sắc phục Công an nhân dân

Môi trường công tác nhiều áp lực tại cửa khẩu hàng không quốc tế đã mang lại cho Trung tá Đào Thị Thu Yến những trải nghiệm vô cùng quý giá. Chị bày tỏ sự tự hào khi được khoác trên mình sắc phục Công an nhân dân (CAND), góp công sức nhỏ bé trong công tác bảo vệ an ninh cửa khẩu và xây dựng hình ảnh đất nước, con người Việt Nam thân thiện, văn minh. 

Giữ bình yên từ những xóm biển

Giữ bình yên từ những xóm biển

Ở xã biển bãi ngang Vĩnh Hoàng, tỉnh Quảng Trị, giữ gìn an ninh, trật tự (ANTT) không chỉ là những cuộc tuần tra hay việc xử lý các vụ việc phát sinh mà đó còn là hành trình bám địa bàn, gần gũi nhân dân, cùng người dân tháo gỡ những khó khăn trong đời sống thường ngày. Từ sự phối hợp giữa Công an xã với lực lượng tham gia bảo vệ ANTT ở cơ sở, thế trận an ninh nhân dân đang được vun đắp từ mỗi thôn, xóm.

Cô gái Hà Nhì trên hành trình “Gần dân nhất”

Cô gái Hà Nhì trên hành trình “Gần dân nhất”

Chủ động xây dựng các video tuyên truyền pháp luật bằng tiếng Hà Nhì, tích cực cùng đồng đội hướng dẫn người dân sử dụng các tiện ích số, Thiếu úy Sừng Tiểu Nhị, cán bộ tổng hợp Công an xã Bum Tở, tỉnh Lai Châu, đang đưa tinh thần “Gần dân nhất” vào những công việc thường ngày.