Hành trình tìm lại danh tính cho các liệt sĩ chưa biết tên

Trải qua các cuộc kháng chiến trường kỳ bảo vệ độc lập dân tộc, thống nhất đất nước và làm nhiệm vụ quốc tế, hàng triệu người con ưu tú nước Việt đã không tiếc xương máu, hi sinh cho sự nghiệp cách mạng cao cả. Chiến tranh đã lùi xa nhưng nỗi đau vẫn còn hiện hữu, nhất là đối với những thân nhân liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt, nhiều mộ liệt sĩ có hài cốt nhưng chưa xác định được danh tính.

Theo số liệu thống kê, hiện nay trên cả nước còn khoảng 500.000 liệt sĩ chưa xác định được danh tính, trong đó khoảng 200.000 hài cốt chưa quy tập và 300.000 hài cốt đã an táng nhưng thiếu thông tin. Riêng địa bàn tỉnh Thanh Hóa, có 37.720 liệt sĩ chưa xác định được thông tin với tổng số 39.137 trường hợp thân nhân cần thu nhận mẫu ADN.

Những năm qua, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ luôn được Đảng, Nhà nước xác định là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn" của dân tộc. Để tạo điều kiện thuận lợi cho việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, xác định danh tính liệt sĩ một cách chính xác, Bộ Công an đã triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu Căn cước tích hợp dữ liệu thông tin ADN và đề xuất Chính phủ thực hiện ề án thu thập, phân tích mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, theo đúng tinh thần chỉ đạo của Chính phủ và Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Trong Đề án có nhiệm vụ thu nhận mẫu ADN từ thân nhân liệt sĩ để xây dựng ngân hàng Gen Quốc gia, làm cơ sở dữ liệu khoa học để đối chiếu và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Theo đó, lực lượng Công an nhân dân được giao nhiệm vụ phối hợp cùng các đơn vị y tế, quân đội, chính quyền địa phương để tiếp cận, thu nhận, giám định mẫu ADN từ thân nhân liệt sĩ trên phạm vi cả nước.Việc thu mẫu ADN được thực hiện một cách khoa học, nghiêm ngặt, đúng quy trình và hoàn toàn miễn phí, trong đó ưu tiên lấy mẫu của mẹ đẻ liệt sĩ và người thân bên ngoại của liệt sĩ, bởi đây là Gen trực hệ theo huyết thống, cho độ chính xác cao. Từ đây đã mở ra cơ hội mới để hàng trăm nghìn liệt sĩ chưa biết tên sẽ sớm được “xác thực” đầy đủ, chính xác danh tính.

Tại tỉnh Thanh Hoá, để triển khai đề án, Công an tỉnh đã phối hợp với Sở Nội vụ, các tổ chức chính trị xã hội để rà soát, xác minh, thu thập, làm sạch thông tin thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính, cập nhật dữ liệu trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Trong đợt cao điểm lần thứ nhất diễn ra từ ngày 12/5 đến ngày 16/5, Công an tỉnh Thanh Hoá và các lực lượng chức năng đã thu nhận được 933 mẫu ADN đối với các trường hợp là mẹ đẻ liệt sĩ và 1 trường hợp là thân nhân cận huyết thống bên ngoại của liệt sĩ. Đây là những mẫu ADN vô cùng quý giá nhằm làm phong phú hơn những thông tin, dữ liệu khoa học để đối chiếu, so sánh với dữ liệu ADN liệt sĩ, từ đó tìm ra danh tính của các liệt sĩ, thắp lên niềm hi vọng của các gia đình trong hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Trung úy Lê Văn Tùng, cán bộ Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Thanh Hóa, chia sẻ: “Có những bản làng nằm rất xa trung tâm, để vào được, anh em phải di chuyển hàng trăm cây số, vừa bị áp lực về khoảng cách địa lý, vừa bị áp lực đảm bảo chất lượng tốt nhất cho các mẫu sinh phẩm. Trời nắng nóng, trong khi có rất nhiều trường hợp cần phải thu nhận ngay trong ngày để kịp thời gửi về trung tâm xét nghiệm. Có những mẹ đã già yếu, không còn minh mẫn nên việc lấy mẫu cũng cần phải kiên trì giải thích và được đồng thuận cũng mới lấy được”. Không chỉ khó về địa lý, nhiều gia đình ở đây còn không có sóng điện thoại, không biết tiếng phổ thông, khiến việc liên hệ và tuyên truyền, vận động phải thông qua các già làng hoặc cán bộ xã làm cầu nối. Bên cạnh đó, việc xác minh mối quan hệ huyết thống giữa liệt sĩ và thân nhân còn là một hành trình gian nan về thủ tục hành chính. Nhiều gia đình không còn giấy tờ gốc, thậm chí thân nhân cũng đã lớn tuổi, sức khỏe yếu, trí nhớ kém, khiến công tác xác minh trở nên hết sức khó khăn, Trung uý Tùng cho biết thêm.

Ông Tạ Hữu Dũng, Trưởng phòng Vận hành thu mẫu Dự án, Công ty cổ phần GeneStory - đơn vị phối hợp với Bộ Công an trong công tác thu nhận mẫu ADN ở Thanh Hóa cho biết: “Chúng tôi bố trí cán bộ có kỹ thuật và có kinh nghiệm để lấy mẫu. Đồng thời phía công ty cũng bố trí vận chuyển mẫu đi Hà Nội ngay trong ngày để bảo đảm chất lượng mẫu lấy, phục vụ cho công tác xét nghiệm, phân tích mã Gen và cập nhật dữ liệu”.

Quy trình thu nhận mẫu ADN tuy không phức tạp, nhưng lại đòi hỏi sự kiên trì, cẩn trọng tuyệt đối. Từng thao tác lấy mẫu cũng được tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chuyên môn. Mỗi mẫu ADN là một niềm hy vọng nhưng phía sau đó là cả một câu chuyện, một thân phận, một gia đình. Vì vậy, mỗi giọt máu, mỗi tế bào niêm mạc thu nhận được là cả một câu chuyện về lòng kiên trì, sự sẻ chia và nghĩa tình sâu đậm. Tính đến nay, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đã có hàng nghìn mẫu ADN đã được thu nhận và gửi về trung tâm giám định Gen. Mỗi người được gọi đúng tên trên bia mộ là thêm một gia đình được an ủi, thêm một linh hồn được yên nghỉ. Đó là phần thưởng lớn lao, là động lực âm thầm thôi thúc những người lính thời bình tiếp tục hành trình nhân văn này.

Hiện nay, Công an tỉnh đang tiếp tục chỉ đạo Công an cấp xã phối hợp rà soát, tổng hợp thông tin theo phiếu khảo sát để xác định thân nhân có quan hệ huyết thống theo dòng họ ngoại với các liệt sĩ chưa xác định được danh tính và tự nguyện cung cấp mẫu sinh phẩm trong quá trình cấp Căn cước để phục vụ lưu trữ, đối chiếu, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Tiếp tục bước chuẩn bị tốt nhất cho hành trình dài tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt các liệt sĩ, đưa các anh về với gia đình. Đặc biệt, từ ngày 1/7/2025 đến trước ngày 27/7/2025, Công an tỉnh Thanh Hoá tiếp tục mở đợt cao điểm thu mẫu AND là toàn bộ thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin thuộc các nhóm còn lại chưa thu nhận. Cụ thể: Nhóm 3 gồm các trường hợp là anh, chị, em cùng mẹ đẻ liệt sĩ; nhóm 4 gồm các trường hợp là anh, chị, em của chị gái, em gái mẹ đẻ liệt sĩ; nhóm 6 gồm các trường hợp là con của chị gái, em gái liệt sĩ.

Thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ là một chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước, trong đó lực lượng Công an nhân dân đóng vai trò là cầu nối giữa chính sách và nhân dân. Đó không chỉ là câu chuyện khoa học hình sự, mà là câu chuyện của nghĩa tình, của lòng biết ơn đối với các anh hùng liệt sĩ đã không tiếc máu xương vì độc lập dân tộc, để Tổ quốc mãi trường tồn.