Nhận diện tội phạm "Cổ cồn trắng"

Tội phạm cổ cồn trắng" còn gọi là "Tội phạm công ty" - Đó là loại tội phạm có mặt hàng ngày hàng giờ ở các công ty xuyên quốc gia, đến các công ty nhỏ chỉ có vài nhân viên. Đây là kết luận rút ra từ các công trình nghiên cứu tội phạm liên quan đến các công ty kinh doanh.

Những năm gần đây ngày càng xảy ra nhiều vụ “mờ ám”, “gian lận”... ở những công ty lớn đã có thương hiệu nổi tiếng thế giới, chẳng hạn như các công ty: Enron (Mỹ), Siemens (Đức), Total (Pháp)... Cho dù ở những công ty này hiếm thấy những vụ ăn cắp vặt, thế nhưng mỗi khi xảy ra lại thường là các vụ án rất lớn, có thể dẫn tới khuynh gia bại sản cho chủ công ty.

Theo những số liệu mới nhất (tính đến cuối năm 2007), số thiệt hại trung bình hàng năm của công ty các nước phương Tây do “tội phạm công ty” gây ra lên tới gần 6% doanh số.

Công trình nghiên cứu của Công ty nghe nhìn Ernst & Young (viết tắt là E&Y) do cựu nhân viên CIA David Stalba chủ biên (ông là một chuyên gia phát hiện và điều tra nổi tiếng những gian lận trong thực hiện Chương trình của Liên Hiệp Quốc “Đổi dầu lấy lương thực”), cho biết hiện có tới 65% số vụ án trên khắp thế giới mà E&Y đã tiến hành điều tra đều liên quan tới tệ nạn tham nhũng và hối lộ của nhân viên công ty.

Ông cũng cho biết thêm, cách đây 5 năm, loại “tội phạm công ty” này mới chỉ ở mức 15-20%.

Theo số liệu của Hiệp hội Chuyên gia đấu tranh chống bịp bợm - gian lận của Mỹ, trong năm 2006 chỉ riêng tội phạm này đã gây thiệt hại cho các công ty hơn 5% doanh thu, nghĩa là hơn 650 tỉ USD. Còn ở Anh chỉ số đó cũng không kém phần "ấn tượng" - 160 tỉ USD.

Các công trình nghiên cứu cho thấy có tới gần 80% số nhân viên các công ty phương Tây luôn sẵn sàng ăn cắp khi có cơ hội; 10% thì ở mọi lúc mọi nơi đều tìm cách ăn cắp mà không cần chờ đợi điều kiện thuận lợi; như vậy chỉ còn 10% số nhân viên thực sự trung thực và trong sạch.

Tệ hại hơn nữa, có tới 2/3 số nhân viên nếu không ăn cắp được thì tìm cách phá hoại.

Riêng ở Nga, theo chuyên gia nổi tiếng đấu tranh chống tội phạm kinh tế Ural Suleimanov, thì tình hình có hơi khác ở phương Tây một chút: 65% số nhân viên công ty tiềm ẩn khả năng ăn cắp, nhưng chỉ có 25% đã tham gia ăn cắp và cũng chỉ có 10% thực sự trong sạch.

Các nhân viên công ty Nga không ham thích làm sai lệch quyết toán tài chính, thế nhưng lại rất hay chiếm dụng tài sản công ty (44%), nhận hối lộ và bớt công quỹ (34%).

Riêng ở nước Nga, theo ông Sergei Martynov – Trưởng ban thanh tra Tổng Công ty Năng lượng than Sibir (SUEK), loại “tội phạm công ty” còn nặng nề và phổ biến.

Hàng năm những “bàn tay bẩn” tại các công ty trên khắp đất nước Nga đã gây thiệt hại gần 3 nghìn tỉ rúp (tương đương gần 120 tỉ USD). Có điều khác biệt giữa Nga với các nước phương Tây là ở chỗ tại các công ty Nga tất cả các cấp, các khâu của công ty, nhân viên đều có thể tham nhũng và hối lộ, nghĩa là số vụ nhiều nhưng thường thì mỗi vụ không lớn lắm. Trong khi đó, tại các nước phương Tây, chỉ các nhân viên cao cấp và trọng trách của các công ty mới có cơ hội và điều kiện để tham nhũng và nhận hối lộ. Bởi thế, khái niệm “Tội phạm cổ cồn trắng” xuất hiện đầu tiên ở phương Tây.

Công trình điều tra, nghiên cứu 360 vụ “tội phạm công ty” trên khắp thế giới do E&Y tiến hành trong năm 2007 cho thấy tất cả thủ phạm đều thuộc giới mày râu, ở lứa tuổi từ 36 - 55 tuổi. Về chức vụ, phần lớn là tổng giám đốc hoặc giám đốc tài chính, kế toán trưởng...

Mỗi con sâu này làm thiệt hại của công ty hàng năm trung bình khoảng 1,3-1,4 triệu USD và thường thì phải 2-3 năm sau, chủ công ty mới có thể phát hiện. Trong 360 vụ án đó thì các nhân viên manager là thủ phạm 49%, các nhân viên cấp trung gian (phòng, ban) gây ra 26% số vụ khác, 14% số vụ - thủ phạm là nhân viên cấp thấp. Nhưng cũng có tới 11% số vụ, thủ phạm lại là những thành viên hội đồng giám đốc của công ty.

Trước tình trạng tội phạm công ty ngày một gia tăng, năm 2002, Quốc hội Mỹ đã phải ban hành một đạo luật đặc biệt với mong muốn hạn chế và dần dần đẩy lùi tội phạm này.

Công ty Truyền thông WorldCom là nơi đầu tiên phải hứng chịu sự trừng phạt nghiêm khắc theo đạo luật đó: Ban lãnh đạo công ty bị kết tội “gian lận trong báo cáo tài chính”, cựu Tổng giám đốc và là người sáng lập Công ty Bernie Ebbers phải chịu mức phạt 25 năm tù giam, Giám đốc tài chính Scott Sallivan bị tù 5 năm, Kế toán trưởng và Thanh tra trưởng của công ty cùng chung số phận phải ngồi sau song sắt.

Các ngân hàng định giá cổ phiếu của WorldCom sai lệch, không tương xứng với thị trường trước khi đem bán cũng phải chịu hình phạt nghiêm khắc: Ngân hàng JPMorgan Chase bị phạt 2 tỉ USD, Citigroup phải hoàn trả các nhà đầu tư 2,65 tỉ USD, còn Bank of America bị phạt 460,5 triệu USD.

Ngoài ra, những người đã gây ra hậu quả này (Ban lãnh đạo Công ty WorldCom) phải bồi thường thiệt hại 750 triệu USD, số tiền đó nộp vào quỹ của công ty sau khi công ty được tổ chức lại. Năm 2007, một nhân viên manager của Công ty Siemens (Đức) cũng bị tòa án trừng trị về tội đưa hối lộ và phải nộp phạt 38 triệu euro.

Đương nhiên, việc phát hiện và điều tra các vụ mờ ám, gian lận, tham ô, hối lộ... ở những công ty lớn thường không dễ dàng, trong nhiều trường hợp phải theo dõi cả quá trình vài ba năm, thậm chí hàng chục năm. Bởi thế, các công ty càng lớn, công tác an ninh kinh tế càng phải được đề cao.

Thông thường, công ty nào cũng có “đường dây nóng” và thường xuyên tiến hành kiểm tra. Cho đến nay, mọi công trình nghiên cứu trong lĩnh vực đấu tranh chống tội phạm kinh tế, cũng như kinh nghiệm quản lý công ty của các ông chủ lớn đều khẳng định rằng “kiểm tra thường xuyên là vũ khí hiệu nghiệm nhất”.

Ngoài kiểm tra thường xuyên, cảnh báo cũng là một trong những biện pháp rất hiệu quả. Cảnh báo hoàn toàn không phải chỉ là sự nhắc nhở, mà đây là cả một chương trình hoàn chỉnh gồm 5 phần: Đánh giá những khả năng có thể xảy ra tội phạm ở công ty, cảnh báo về những khả năng đó, phát hiện, thông tin (đường dây nóng) và điều tra.

Thực hiện chương trình này tại các nước phương Tây rất tốn kém - giá dịch vụ trả dao động từ 100  đến 700 USD/giờ/cho một nhân viên điều tra kinh tế. Bởi vậy, chỉ những công ty lớn, lợi nhuận nhiều mới có thể sử dụng loại dịch vụ đó.

Thế nhưng, một khi đã nảy sinh nghi ngờ, tiến hành kiểm tra và điều tra nghiêm túc, có kết luận cụ thể dựa trên những bằng chứng xác thực, thì phần lớn các vụ việc đều được chuyển sang tòa án và xử công khai theo luật

Ngô Gia Sơn (Theo Itoghi)

Các tin khác

Chiếc “vòi bạch tuộc” của gã trùm 9X

Chiếc “vòi bạch tuộc” của gã trùm 9X

Dưới vỏ bọc là những cư dân trí thức, người nước ngoài sinh sống tại các căn hộ chung cư cao cấp, một đường dây mua bán, tàng trữ và tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy quy mô lớn đã bị lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về ma túy Công an TP Hồ Chí Minh triệt phá thành công.

Cạm bẫy sau lớp vỏ hào nhoáng

Cạm bẫy sau lớp vỏ hào nhoáng

Những hình ảnh giàu có, cuộc sống sang trọng và các mối quan hệ được dàn dựng trên mạng xã hội đang trở thành công cụ để xây dựng niềm tin giả tạo và chiếm đoạt tài sản thật.

Đường dây dẫn dụ kiếm tiền online trên ứng dụng thương mại điện tử

Đường dây dẫn dụ kiếm tiền online trên ứng dụng thương mại điện tử

Sau gần 5 tháng kiên trì lần theo dấu vết trên không gian mạng, thu thập chứng cứ, giữa tháng 2/2026, các đơn vị nghiệp vụ Công an tỉnh Đồng Nai phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - Bộ Công an, Công an TP Hồ Chí Minh và tỉnh Tây Ninh đã triệt phá thành công đường dây lừa đảo trên không gian mạng với quy mô lớn do Nguyễn Thị Vân, sinh năm 1996 tại tỉnh Đồng Nai cầm đầu.

16 giờ truy bắt 2 tên cướp tiệm vàng đêm Giao thừa

16 giờ truy bắt 2 tên cướp tiệm vàng đêm Giao thừa

Khi những cành mai trước hiên nhà vừa kịp bung nở, mùi nhang trầm bắt đầu len nhẹ trong gió lạnh cao nguyên, mọi nhà chuẩn bị đón thời khắc giao thừa Tết Bính Ngọ 2026 thì tại Trung tâm chỉ huy của Công an tỉnh Lâm Đồng, bầu không khí lại căng như dây đàn.

Bắt “ông trùm” chuyên mua bán trái phép súng đạn

Bắt “ông trùm” chuyên mua bán trái phép súng đạn

Sau thời gian áp dụng nhiều biện pháp nghiệp vụ tiến hành theo dõi, đầu tháng 2/2026, cơ quan An ninh điều tra Công an TP Hồ Chí Minh đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam đối với Nguyễn Thanh Hiếu, sinh năm 1988, ngụ phường An Lạc, TP Hồ Chí Minh về hành vi tàng trữ trái phép vũ khí quân dụng.

Vạch trần kẻ tà dâm mạo danh "Phật sống"

Vạch trần kẻ tà dâm mạo danh "Phật sống"

Từ một thầy dạy khí công, Vương Hưng Phu đã dựng lên vỏ bọc “Phật sống” để thao túng niềm tin của hàng nghìn tín đồ. Dưới vỏ bọc tu hành khổ hạnh, hắn đã thu lợi gần 200 triệu NDT, thậm chí, lạm dụng tình dục hàng trăm nữ đệ tử.

Xóa sổ nhiều tụ điểm ma túy ở Đồng Nai

Xóa sổ nhiều tụ điểm ma túy ở Đồng Nai

Nằm trong vùng trọng điểm kinh tế phía Nam với nhiều khu công nghiệp, chế xuất thu hút hàng triệu người từ khắp nơi trên cả nước đến lưu trú dài hạn để làm công nhân và lao động tự do nên Đồng Nai thường được các đối tượng tội phạm chọn làm nơi tiêu thụ và trung chuyển ma túy từ khu vực biên giới Tây Nam, các tỉnh phía Bắc, miền Trung vào TP Hồ Chí Minh tiêu thụ.

Khi niềm tin bị “đóng hộp”: Từ đồ hộp Hạ Long đến chuỗi sụp đổ thương hiệu

Khi niềm tin bị “đóng hộp”: Từ đồ hộp Hạ Long đến chuỗi sụp đổ thương hiệu

Trong nhiều năm, Đồ hộp Hạ Long được mặc định là một thương hiệu “an toàn”, tồn tại lặng lẽ nhưng bền bỉ trong hệ thống phân phối chính thống. Niềm tin ấy chỉ thực sự sụp đổ khi hơn 130 tấn thịt lợn nhiễm bệnh bị phát hiện và vụ án bị khởi tố, phơi bày vùng tối kéo dài phía sau uy tín lâu năm.

“Vùng xám” trong quản lý các trung tâm trợ giúp xã hội

“Vùng xám” trong quản lý các trung tâm trợ giúp xã hội

Vụ việc một học sinh 17 tuổi tử vong chỉ sau 2 ngày nhập học tại Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh đã khiến dư luận bàng hoàng, đau xót những ngày qua; đồng thời, là hồi chuông cảnh báo nghiêm khắc về những lỗ hổng trong quản lý các trung tâm mang danh giáo dục kĩ năng sống, cai nghiện tự phát, hỗ trợ tâm lý..., đang tồn tại và hoạt động một cách mập mờ, thiếu kiểm soát tại nhiều địa phương.

Kẻ trộm đục tường ngân hàng, phá 3.000 két sắt

Kẻ trộm đục tường ngân hàng, phá 3.000 két sắt

Một nhóm trộm đã lợi dụng dịp Giáng sinh vắng người để đột nhập vào ngân hàng Sparkasse ở thành phố Gelsenkirchen, miền Tây Đức, khoan một lỗ lớn xuyên bức tường bê tông dày của kho tiền, sau đó phá hơn 3.000 két sắt cỡ nhỏ bên trong để lấy đi số lượng tiền mặt, vàng và đồ trang sức có tổng trị giá hơn 30 triệu USD.

Đắk Lắk: Triệt phá đường dây ma túy lớn

Đắk Lắk: Triệt phá đường dây ma túy lớn

Lực lượng Công an tỉnh Đắk Lắk vừa phối hợp cùng các lực lượng Công an địa phương triệt phá thành công Chuyên án mang bí số 122xx, đánh sập đường dây ma túy cực kỳ tinh vi và nguy hiểm, hoạt động xuyên quốc gia với số lượng ma túy thu giữ lớn nhất từ trước đến nay trên địa bàn.

Luận giải chiến kê, đá gà qua mạng

Luận giải chiến kê, đá gà qua mạng

Đá gà trực tuyến mang lại cảm giác an toàn, không cần bến bãi, người canh chừng, chỉ việc ngồi máy lạnh, nhấp chuột là ăn tiền. Loại hình trò chơi này đã manh nha từ nhiều năm nay và phát triển một cách kín đáo, luồn lách qua nhiều vỏ bọc trá hình khác nhau. Thời điểm cuối năm, luận giải chiến kê lại sôi nổi cho những cuộc sát phạt đá gà trong các sới bạc online.

Khi “cá mập” rớt khỏi bể kính

Khi “cá mập” rớt khỏi bể kính

Ánh đèn trường quay, trong nhiều năm, đã làm được một việc mà không ít hệ thống kiểm định phải ghen tị: biến danh xưng “shark” thành một chiếc áo choàng quyền lực. Ở đó, uy tín được sản xuất nhanh hơn báo cáo tài chính, hình ảnh lan tỏa mạnh hơn kiểm toán độc lập, và cảm xúc được ưu tiên hơn chuẩn mực pháp lý. Khi hào quang được mặc định như một dạng bảo chứng đạo đức, niềm tin xã hội bắt đầu trôi theo ánh đèn nhiều hơn là theo con số.

Bóc trần màn kịch của kẻ sát hại chị ruột ở Tây Ninh

Bóc trần màn kịch của kẻ sát hại chị ruột ở Tây Ninh

Với âm mưu chiếm đoạt toàn bộ gia sản của cha mẹ mà không chia cho những người khác là chị và em ruột, Nguyễn Tấn Thành (Cu nhỏ), sinh năm 1979, ngụ ấp Thuận Tây, xã Bến Cầu, tỉnh Tây Ninh dựng lên màn kịch sang Campuchia kinh doanh rồi gửi tiền về nhờ mẹ mua đất, xây nhà.

Hai thập kỷ truy lùng “thợ săn xác sống”

Hai thập kỷ truy lùng “thợ săn xác sống”

Bryan Patrick Miller đã sát hại dã man hai cô gái hồi đầu thập niên 1990 và ung dung ngoài vòng pháp luật suốt hàng chục năm. Phả hệ di truyền và DNA là chìa khóa xác định hắn là kẻ giết người.

Vén màn bí ẩn “hệ sinh thái Mailisa”

Vén màn bí ẩn “hệ sinh thái Mailisa”

Dư luận đang sôi động bởi sự nổi tiếng của vợ chồng đại gia ngành thẩm mỹ sở hữu biệt phủ 4.000 m2 ở TP Hồ Chí Minh cùng dàn siêu xe trăm tỉ và loạt cơ sở thẩm mỹ viện sang chảnh trải dài trên nhiều tỉnh, thành của cả nước. Càng “nổi tiếng” hơn và được dư luận chú ý đặc biệt sau khi cục nghiệp vụ Bộ Công an phối hợp với Công an các địa phương đồng loạt kiểm tra các cơ sở thẩm mỹ viện thuộc “hệ sinh thái Mailisa”...

Tài xế taxi gài ma túy vu khống đồng nghiệp

Tài xế taxi gài ma túy vu khống đồng nghiệp

Từ một mâu thuẫn nhỏ, một âm mưu gài bẫy tinh vi đã khiến một tài xế xe công nghệ vô tội suýt rơi vào vòng lao lý, khi “bỗng dưng” bị phát hiện trên xe ô tô của mình có ma túy. Vụ việc xảy ra mới đây tại TP Hồ Chí Minh là lời cảnh tỉnh về sự xảo quyệt của tội phạm hiện nay, khi các đối tượng có thể giả danh lực lượng chức năng để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Đây cũng là bài học để những người hành nghề vận chuyển, đặc biệt là tài xế công nghệ, cần luôn cảnh giác và chủ động để bảo vệ bản thân…

Diễn viên Trương Ngọc Ánh, từ màn ảnh đến nhà tạm giam

Diễn viên Trương Ngọc Ánh, từ màn ảnh đến nhà tạm giam

Thông tin diễn viên Trương Ngọc Ánh bị khởi tố, bắt tạm giam về hành vi lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt hàng ngàn lượng vàng, đã khiến dư luận đặc biệt chú ý. Bởi trước đó, nữ diễn viên này được biết đến là một trong những mỹ nhân nổi tiếng, hoạt động đa lĩnh vực trong làng giải trí. Điều khó tin là ngay trước khi bị bắt, Trương Ngọc Ánh vẫn cập nhật trang cá nhân thường xuyên, khoe những hình ảnh sang chảnh, hào nhoáng và cả những hoạt động thiện nguyện ở nhiều nơi…

Vạch trần mô hình lừa đảo RaccoonO365

Vạch trần mô hình lừa đảo RaccoonO365

Microsoft vừa phối hợp với cơ quan thực thi pháp luật để triệt phá một mạng lưới lừa đảo trực tuyến chuyên cung cấp “dịch vụ thuê bao”, đánh cắp ít nhất 5.000 tài khoản Microsoft và vận hành hàng trăm tên miền giả mạo.

Bác sĩ rởm và chiêu trò bán “niềm tin” cho người bệnh

Bác sĩ rởm và chiêu trò bán “niềm tin” cho người bệnh

Từ các buổi “khám bệnh miễn phí” ở vùng núi đến những cuộc gọi tư vấn “bác sĩ online”, hàng loạt đường dây giả danh y, bác sĩ đã bị Công an nhiều tỉnh triệt phá. Các đối tượng khoác áo blouse trắng, dựng vỏ bọc “chăm sóc sức khỏe cộng đồng” để bán thực phẩm chức năng kém chất lượng, chiếm đoạt hàng chục tỷ đồng của hàng vạn người dân nhẹ dạ, cả tin.