Trong thông báo hôm 12/2 vừa qua, Ủy ban Kiểm tra và Kỷ luật Trung ương chỉ đưa tin ngắn gọn: Bộ trưởng Đường sắt Lưu Trí Quân đã vi phạm nghiêm trọng kỷ luật đảng. Sau thông báo kể trên, quyết định khai trừ Đảng cũng có hiệu lực ngay trong ngày 12/2, và đây là bước đệm quan trọng để cơ quan chức năng tiến hành điều tra những sai phạm của ông Lưu Trí Quân.
Bộ trưởng Đường sắt Lưu Trí Quân là quan chức cấp cao nhất của Trung Quốc bị xử lý kể từ đầu năm 2011 và là thành viên nội các của Thủ tướng Ôn Gia Bảo bị cách chức bởi những cáo buộc tham nhũng. Theo tiết lộ của giới truyền thông, ông Lưu Trí Quân đang bị điều tra về những "hành vi mờ ám" xung quanh các dự án đầu tư phát triển tuyến đường sắt cao tốc ở các tỉnh, thành phố Trung Quốc. Ngoài ra, cách đây 5 năm (2006-2011), em trai ông Lưu Trí Quân đã bị một tòa án của tỉnh Hồ Bắc tuyên án tử hình (được hoãn thi hành) vì thuê sát thủ giết một người dám tố cáo phạm tội tham nhũng.
Em trai ông Lưu Trí Quân từng là Giám đốc Sở Đường sắt thành phố Vũ Hán và bị buộc tội nhận hối lộ, lạm dụng công quỹ gần 5 triệu USD trong thời gian 9 năm. Tuy em trai là Lưu Trí Tường bị kết án tử hình, nhưng ông Lưu Trí Quân vẫn bình an vô sự.
Sinh ra tại tỉnh Hồ Bắc (năm 1953), ông Lưu Trí Quân là cán bộ có thâm niên trong ngành đường sắt: từ nhân viên đội sửa đường Vũ Xương đến Bí thư Đoàn, Phó Bí thư Đảng ủy đội sửa đường Vũ Xương... Sau khi tốt nghiệp trường Đảng, quan lộ của ông Lưu Trí Quân rộng mở: được cử làm Giám đốc Sở Đường sắt tỉnh Hà Nam và Liêu Ninh trước khi được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Đường sắt (tháng 8-1996) và Bộ trưởng Đường sắt (tháng 3/2003).
Ngay sau khi ông Lưu Trí Quân bị khai trừ khỏi Đảng, giới chuyên môn đã quan ngại về khả năng triển khai của những dự án đường sắt cao tốc trên khắp quốc gia. Ngay từ tháng đầu năm 2011, Bộ Đường sắt đã công bố tổng vốn đầu tư cho các tuyến đường sắt nội địa trong năm 2011 lên tới 106 tỉ USD, trong đó 70 dự án cho nội thành.
Cách đây 8 năm (2003), khi mới được bổ nhiệm làm người đứng đầu ngành đường sắt Trung Quốc, ông Lưu Trí Quân từng hy vọng hệ thống tàu cao tốc Trung Quốc sẽ vượt các tuyến tàu cao tốc vốn nổi tiếng của Nhật Bản và Mỹ. Vì những dự án táo bạo nên ông Lưu Trí Quân được dư luận coi là cha đẻ của mạng lưới tàu cao tốc Trung Quốc. Theo thống kê của giới truyền thông, mấy năm qua ngành đường sắt Trung Quốc được đầu tư rất lớn với những khoản ngân sách lên tới hàng chục tỉ USD.
Được biết, Bộ Đường sắt có khoảng 2,5 triệu nhân viên cùng khoản ngân sách khổng lồ. Tính đến cuối năm 2010, Trung Quốc đã sở hữu tuyến đường sắt cao tốc dài nhất thế giới với tổng chiều dài gần 8.500km, dự kiến đạt 13.000km trong năm 2012 và 16.000km vào năm 2015. Giới chuyên môn đánh giá: cho tới nay Bộ Đường sắt đã tạo ra một cuộc bùng nổ về phát triển mạng lưới đường sắt cao tốc nhiều hơn tất cả các dự án đường sắt cao tốc tại Mỹ.
Trong số những dự án đã hoàn thành, đáng kể nhất là tuyến đường sắt cao tốc dài nhất thế giới. Tiếp đến là hệ thống đường sắt cao tốc Bắc Kinh - Thiên Tân dài 120km. Giới chuyên môn cho rằng, trong 8 năm lãnh đạo Bộ Đường sắt, ông Lưu Trí Quân đã mở rộng mạng lưới đường sắt cao tốc một cách chóng mặt. Trong số những tuyến đường cao tốc kể trên, đáng kể nhất là tuyến Quảng Châu - Vũ Hán có tốc độ nhanh nhất thế giới (từ 26/12/2009) - chỉ mất 3 giờ để vượt qua 1.068km (khoảng 356km/giờ).
Nhưng cách đây 3 năm (dịp tết Nguyên đán năm 2008), mạng lưới đường sắt khu vực miền Nam từng bị băng tuyết làm tê liệt, khiến gần 1 triệu người bị mắc kẹt. Khi đó dư luận từng chất vấn năng lực của ngành đường sắt. Sau đó (28/4/2008), vụ tai nạn đường sắt nghiêm trọng đã xảy ra trên đoạn đường sắt Giao Tế thuộc địa phận tỉnh Sơn Đông làm 72 người chết, 416 người bị thương. Nguyên nhân vụ tai nạn được cho là do con người gây ra. Khi đó Cục trưởng Cục Đường sắt Tế Nam đã bị cách chức, nhưng Bộ trưởng Lưu Trí Quân chỉ bị "xử nhẹ" cho dù dư luận nhiều lần lên tiếng đề nghị ông phải từ chức.
Cách đây 2 năm (15/1/2009), Thứ trưởng Bộ Đường sắt Vương Chí Quốc đã chính thức xin lỗi người dân về việc mua vé khó khăn cùng những phiền hà do cung cách phục vụ không chu đáo mà họ phải chịu đựng trong những ngày mua vé ở các ga trên khắp Trung Quốc. Trong dịp tết Tân Mão 2011, hàng trăm triệu người lao động đã phải chen nhau mua vé tàu để về quê, nhưng đa số họ phải mua vé chợ đen với giá cắt cổ. Đầu tháng 1/2011, Bộ Đường sắt đã thừa nhận, sẽ có ít dịch vụ đường sắt thông thường hơn trong dịp tết Nguyên đán Tân Mão.
Giới chuyên môn cho rằng, tuy sở hữu 8.358km, Trung Quốc hiện có hệ thống đường sắt cao tốc dài nhất thế giới, nhưng càng mở nhiều dịch vụ thì tàu cao tốc càng ít hành khách bởi giá vé khá cao. Giá vé rẻ nhất của đoàn tàu cao tốc tuyến Bắc Kinh - Thiên Tân là 58NDT, bằng 3/4 lương công nhật của một công nhân. Tuy đưa vào hoạt động từ năm 2008, nhưng đến nay tuyến đường sắt cao tốc với khoản đầu tư 21.55 tỉ NDT kể trên chưa bao giờ chạy với 100% hành khách. Một vé giường nằm tuyến Thượng Hải - Thành Đô lên tới 2.330NDT, hơn gấp đôi giá vé máy bay cho hành trình tương tự. Và như vậy thì bao giờ tuyến đường sắt này sẽ có lãi?
Mặc dù được cấp vốn gần như toàn bộ nhưng hàng trăm tỉ NDT hiện đang bị "nhốt" trong các khoản nợ đường sắt bởi cho đến nay chưa một tuyến cao tốc nào hòa vốn. Giới chuyên môn cũng đã và đang đưa ra những cảnh báo về hệ thống đường sắt cao tốc Trung Quốc.
Có người nói rằng, chiến lược phát triển đường sắt cao tốc đã biến Bộ Đường sắt thành con nợ khổng lồ của chính phủ. Năm 2010, Ngân hàng Thế giới cho biết, 10% số nợ đáo hạn của Trung Quốc thuộc về Bộ Đường sắt