Tại Anh vừa nổ ra một vụ bê bối đặc biệt liên quan đến một sự cố phần mềm máy tính, cướp đi mạng sống của hàng chục bệnh nhân đáng ra có thể cứu được. Hóa ra, một chương trình phần mềm xử lý các đơn đăng ký hiến tạng đã nhầm lẫn dữ liệu của nhiều người khác nhau. Hậu quả là sau khi qua đời, người tình nguyện hiến tạng đã bị lấy đi những bộ phận của cơ thể không đúng như đã đăng ký trước đó. Nhưng nghiêm trọng hơn, ước tính ít nhất có hàng chục bệnh nhân đã thiệt mạng vì không được cấy ghép kịp thời những cơ quan cần thiết chỉ vì sai sót này…
Rắc rối bắt đầu từ một sai sót tai hại trong chương trình phần mềm xử lý các đơn đăng ký hiến tạng thuộc Cơ quan Quản lý hệ thống y tế quốc gia (NHS) của Anh. Hệ thống máy tính được triển khai và áp dụng tại đây từ năm 1999 nhằm đơn giản hóa công việc của cơ quan này, vốn phải thường xuyên xử lý một số lượng khổng lồ thông tin về việc cấy ghép cơ quan nội tạng. Cơ sở dữ liệu của hệ thống trên được lập trình sẵn có thể xử lý thông tin một cách hoàn toàn tự động, trước khi chuyển giao chúng cho các cơ quan y tế khác nhau, trong đó có cả thông tin về hồ sơ của những người có nguyện vọng sau khi chết sẽ hiến tặng những cơ quan nội tạng của mình cho các bệnh nhân có nhu cầu cấy ghép.
Tham gia đầu tiên vào chương trình quy mô này là Cơ quan Đăng ký tài xế và các phương tiện vận tải (DVLA) của Anh, nơi đầu tiên đưa vào bản khai hồ sơ thông thường của người lái xe cả mục ghi về tình nguyện hiến tạng.
Chỉ mới cách đây không lâu, người ta vẫn chưa nhận ra những sai sót nghiêm trọng nào trong công việc của hệ thống máy tính điều hành chương trình trên. Nhưng từ tháng 2/2010 đã xảy ra một vụ rắc rối lớn, khi có một số người bất ngờ nhận được những lá thư cảm ơn từ một số cơ quan đảm trách vấn đề hiến tạng của NHS. Trong thư có dành những lời cảm ơn trân trọng đối với người nhận vì họ đã đưa ra một quyết định quan trọng, hiến tặng một số cơ quan của mình cho người khác. Vấn đề là ở chỗ, những người nhận được thư từ trước đó đã không hề đưa ra quyết định như vậy.
Những người này nhanh chóng hiểu rằng, đã xảy ra một sai lầm tai hại nào đó và nhanh chóng gửi đơn khiếu nại lên NHS. Tất nhiên, các quan chức ngành y tế cũng hiểu ra vấn đề về một sai sót nghiêm trọng. Việc đầu tiên họ làm là gửi những lá thư thành thật xin lỗi đối với những người đã bị xúc phạm. Bước quan trọng hơn tiếp theo là tổ chức kiểm tra, rà soát lại cơ sở dữ liệu để tìm ra những sai sót tương tự. Kết quả đã khiến những người có trách nhiệm điều hành hệ thống trên đã bị sốc thực sự.
Hóa ra, hệ thống máy tính thường xuyên đưa ra những kết quả sai lầm - nhầm lẫn dữ liệu của những người khác nhau. Hậu quả là có nhiều người đồng ý hiến một vài cơ quan nhất định, nhưng sau khi chết lại bị lấy đi cơ quan khác. Có trường hợp người chỉ đồng ý hiến giác mạc lại bị lấy... tim. Người khác đề nghị được hiến tim lại bị lấy... gan. Có những trường hợp đồng ý hiến toàn bộ cơ quan nội tạng cần thiết có thể cấy ghép thì lại bị máy tính loại khỏi danh sách những người hiến tạng.
Những sai lầm đáng sợ trên chỉ được làm rõ sau bước so sánh cơ sở dữ liệu điện tử với hồ sơ tương đương ghi trên giấy trắng mực đen. Kết quả thống kê đã phát hiện được tổng cộng 400.000 hồ sơ hiến tạng có sai lầm nghiêm trọng, chưa kể tính tới những số liệu thiếu chính xác nữa thì con số hồ sơ còn phải cao ít nhất là gấp đôi. Hiện đã liệt kê được ít nhất 25 trường hợp sai lầm không thể khắc phục, gây hậu quả nghiêm trọng.
Cụ thể là trong những trường hợp này, dù cơ quan nội tạng đã được lấy ra, nhưng đã không được phép cấy ghép cho các bệnh nhân đang chờ. Người thân của người đồng ý hiến tạng khi được xin chữ ký đã không đồng ý cho tiến hành vì trái với nguyện vọng của người đã khuất. Tất nhiên kèm theo đó là một số tương tự bệnh nhân đã thiệt mạng vì không kịp được ghép tạng theo kế hoạch.
"Cả 10 năm đã trôi qua, kể từ khi hệ thống máy tính đưa ra những kết quả sai lầm trong các hồ sơ hiến tạng - tờ Daily Telegraph của Anh bình luận - nhưng mãi tới bây giờ người ta mới tỉnh ngộ để làm rõ được sự thật. Bi kịch này chỉ cho thấy rõ một điều: hoạt động của hệ thống điện tử trên đơn giản là chẳng ai thèm nghĩ tới chuyện phải kiểm tra. Khi phải làm việc với họ hàng những người đã khuất, các chuyên gia y tế đã quên rằng, ngoài trách nhiệm về kỷ luật công việc, họ còn có trách nhiệm về mặt đạo đức".
Ngay sau khi vụ bê bối vỡ lở, Bộ trưởng Y tế Anne Milton của Anh đã vội vàng lên tiếng cam kết, chương trình phần mềm đầy sai sót trên sẽ bị loại bỏ. Thay vào đó, Bộ sẽ cho triển khai xây dựng một hệ thống lưu trữ dữ liệu về hiến tạng hoàn thiện hơn, trong đó có tính tới kinh nghiệm "cay đắng" vừa qua cùng với việc áp dụng những công nghệ mới nhất.
Ngoài việc chỉ trích sự tắc trách của các quan chức y tế, công luận Anh cũng tỏ ra đặc biệt hoài nghi về những hứa hẹn trên của Bộ trưởng Anne Milton. Theo họ, việc triển khai xây dựng và áp dụng hệ thống dữ liệu mới vào thực tế sẽ đòi hỏi những khoản kinh phí rất lớn. Điều này là một giải pháp khó thực hiện trong bối cảnh chi tiêu ngân sách chung của Chính phủ Anh đang buộc phải áp dụng chính sách "thắt lưng buộc bụng" vì tình trạng thâm hụt nghiêm trọng