Được thành lập vào đúng ngày thành lập Đảng (3/2/2007), Cục CSĐT tội phạm tham nhũng (C37) là một trong những đơn vị trẻ nhất của Tổng cục Cảnh sát nhưng trách nhiệm đặt lên vai họ lại rất nặng nề. Khi cuộc chiến chống tham nhũng trở nên gay go, quyết liệt hơn bao giờ hết cũng là khi cán bộ, chiến sĩ (CBCS) cảnh sát điều tra tội phạm tham nhũng phải chịu rất nhiều áp lực...
Thiếu tướng Nguyễn Hòa Bình - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát kiêm Cục trưởng C37 - đã có cuộc trả lời phỏng vấn Chuyên đề ANTG xung quanh vấn đề này.
- Được biết trước khi thành lập Cục C37 thì chống tội phạm tham nhũng là một trong những nhiệm vụ của Cục Cảnh sát điều tra tội phạm kinh tế (C15), nơi mà Thiếu tướng đã từng giữ cương vị là Cục trưởng trong một thời gian khá dài. Vì thế, Thiếu tướng được coi là người có kinh nghiệm trong lĩnh vực này. Vậy thì, theo Thiếu tướng, đối với Lực lượng Công an trong đấu tranh chống tội phạm tham nhũng khó nhất bắt đầu từ đâu?
Thiếu tướng Nguyễn Hòa Bình: Cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm tham nhũng cũng giống như tất cả các loại tội phạm khác, nghĩa là đều phải trải qua 4 giai đoạn:
Thứ nhất là phòng ngừa tội phạm. Thứ hai là phát hiện tội phạm. Thứ ba là tìm ra những căn cứ chứng minh tội phạm và cuối cùng là xử lý tội phạm.
Hiện nay, C37 được tiếp xúc với các nguồn thông tin tố giác tội phạm tham nhũng khá nhiều. Nhưng trong các nguồn tin tố giác đó thì chứng cứ cụ thể để chứng minh tội phạm lại rất ít. Quần chúng nhân dân chỉ có thể phát hiện và tố giác với cơ quan chống tham nhũng những biểu hiện bất minh của đối tượng về kinh tế, về quan hệ... nhưng chứng cứ cụ thể thì hầu hết lại không đưa ra được.
Hiện nay, lượng đơn thư tố cáo tham nhũng trong hai lĩnh vực là đất đai và xây dựng cơ bản rất nhiều nhưng trong đó hầu hết đều không đưa ra được những chứng cứ cụ thể. Vì thế, sẽ có nhiều người nghi hoặc: tại sao tố cáo nhiều mà công an lại xử lý không nhiều. Đó cũng là một khó khăn cho chúng tôi.
Nhưng khó hơn cả vẫn là ở giai đoạn thứ ba, tức là giai đoạn thiết lập chứng cứ để chứng minh tội phạm, bởi hai nguyên nhân:
Thứ nhất là do các đối tượng phạm tội có hiểu biết về pháp luật, có kiến thức về quản lý kinh tế, có quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng, tinh vi trước khi phạm tội.
Thứ hai là do hệ thống luật pháp còn chưa hoàn thiện và có nhiều bất cập, gây khó khăn cho quá trình điều tra.
- Xin Thiếu tướng nói rõ hơn về vấn đề này.
Thiếu tướng Nguyễn Hòa Bình: Theo tôi biết, ở nhiều nước trên thế giới người ta đang áp dụng cơ chế tăng nghĩa vụ giải trình của đối tượng và giảm nghĩa vụ chứng minh của cơ quan điều tra (CQĐT) đối với một số loại tội được xếp vào tội đặc biệt nguy hiểm như: rửa tiền, khủng bố, tham nhũng... Điều luật của một số nước quy định, bất kỳ ai có một khoản tiền lớn phải có nghĩa vụ giải trình với cơ quan chức năng về nguồn gốc và tính hợp pháp của khoản tiền đó.
Còn ở Việt
Một bất cập nữa của luật pháp cũng đang khiến quá trình điều tra tội phạm tham nhũng ở Việt
Ví dụ, ở nước ngoài một người nào đó có hành vi vi phạm quy chế đấu thầu là phạm tội mà không cần phải chứng minh anh ta có vi phạm vì tiền hay không nhưng ở Việt
Hay hành vi tham nhũng trong xây dựng cơ bản chẳng hạn. Đang có nhiều quan điểm khác nhau về chứng minh tội phạm. Có xu hướng cho rằng, phải sau khi công trình đã quyết toán xong, con số quyết toán lớn hơn so với thực tế thì hành vi tham nhũng mới hoàn thành. Nhưng có xu hướng lại cho rằng chỉ cần trong một hạng mục nào đó anh kê khống giá cả số lượng lên so với thực tế để anh chiếm hưởng một khoản tiền bất hợp pháp nào đó là anh đã phạm tội. Những quan điểm bất đồng này đã đưa đến sự thiếu nhất quán trong đánh giá chứng cứ.
- Đó là những khó khăn cho quá trình điều tra do sự bất cập của luật pháp. Nhưng còn khó hơn nhiều cho quá trình điều tra khi mà đối tượng tham nhũng là những người có quyền, có chức, có tiền và có nhiều mối quan hệ. Làm án tham nhũng, CBCS C37 có phải chịu áp lực gì không, thưa Thiếu tướng?
Thiếu tướng Nguyễn Hòa Bình: Trước đây, khi làm án kinh tế tham nhũng, cũng có cấp ủy, chính quyền ở một vài địa phương can thiệp vào quá trình điều tra của Lực lượng Công an. Còn bây giờ từ khi C37 được thành lập, anh em trinh sát, điều tra viên khi làm án tôi chưa thấy báo cáo có bất kỳ ai can thiệp.
Theo đánh giá của tôi, đây là một bước tiến mới trong quá trình nhận thức và thực thi pháp luật. Đã đến lúc người ta nhận ra rằng, việc can thiệp thô bạo vào hoạt động điều tra của cơ quan tố tụng là vi phạm pháp luật.
- Nhưng rõ ràng thực tế đang tồn tại hiện tượng “chạy án”, nghĩa là hầu hết các vụ án dù lớn hay nhỏ cũng đều có người bằng cách này hay cách khác chạy đến CQĐT tác động, xin xỏ. Với cương vị là người đứng đầu một đơn vị chuyên trách phòng chống tham nhũng, Thiếu tướng đã làm cách nào để CBCS cảnh giác với hiện tượng này?
Thiếu tướng Nguyễn Hòa Bình: Đúng là "chạy án" là một hiện tượng phổ biến đối với tất cả các loại tội phạm chứ không riêng gì tội phạm tham nhũng. Có nhiều dạng "chạy": dạng thứ nhất là tìm gặp điều tra viên, thăm dò tin tức về tiến trình điều tra; dạng thứ hai là viết thư, điện thoại xin xỏ; dạng thứ ba là mang tiền tới CQĐT, đặt giá để làm sai lệch quá trình điều tra.
Hiện tượng này các điều tra viên đều đã biết và tất nhiên họ luôn luôn cảnh giác.
Riêng đối với Cục C37, khi gia nhập lực lượng, tất cả anh em CBCS đều phải tuyên thệ dưới cờ. Lời tuyên thệ đã nhắc nhở anh em ý thức về danh dự, về trách nhiệm của bản thân trong khi thi hành công vụ.
Trong buổi lễ ra mắt thành lập Cục, CBCS vinh dự được đón Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và được Thủ tướng tặng bức trướng với 8 chữ: “Kiên quyết, Công tâm, Đoàn kết, Thắng lợi”. Tất cả CBCS Cục C37 đều khắc ghi trong tâm khảm lời căn dặn của Thủ tướng: “Các đồng chí không được dính vào tham nhũng, không được bao che tham nhũng, phải dám chống tham nhũng, vì lợi ích chung của đất nước, không sợ trù dập, trả thù”.
- Thưa Thiếu tướng, có ý kiến cho rằng, cán bộ công chức tham nhũng là do đồng lương còn quá eo hẹp. Thiếu tướng có đồng tình với ý kiến này?
Thiếu tướng Nguyễn Hòa Bình: Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tham nhũng liên quan đến hệ thống pháp luật, nghĩa vụ công chức, hiệu quả hoạt động của các cơ quan thực thi pháp luật... và đời sống thấp kém, đồng lương ít ỏi cũng là một nguyên nhân. Tôi đi nước ngoài thấy các lực lượng như cảnh sát, hải quan, giáo viên... lương tháng của họ rất cao so với mặt bằng chung của xã hội. Nhưng luật pháp ở đây cũng rất khắt khe, chỉ cần nhận hối lộ một chiếc bút, một chai rượu là công chức sẽ bị mất việc ngay. Vì thế, chả ai dại dột gì mà đánh đổi công việc với mức lương cao lấy một khoản hối lộ nhỏ hơn.
- Nhưng một số vụ tham nhũng bị phát hiện trong thời gian vừa qua lại cho thấy các đối tượng tham nhũng thường là các quan chức giàu có. Tại sao lại như vậy, thưa Thiếu tướng?
Thiếu tướng Nguyễn Hòa Bình: Thực ra việc bị phát hiện, bắt giữ chỉ là kết quả của cả một quá trình trượt dài của đối tượng. Trước đó, với họ tham nhũng đã trở thành thói quen, có khi từ khi họ còn là chuyên viên chứ không phải đợi đến thời điểm làm giám đốc mới tham nhũng. Vì thế, nếu kỷ luật tốt, pháp luật nghiêm, làm tốt việc giáo dục đạo đức công chức thì chắc chắn sẽ hạn chế được tham nhũng.
- Thiếu tướng tự hào nhất điều gì khi nói về CBCS ở C37?
Thiếu tướng Nguyễn Hòa Bình: Cục C37 mới bắt đầu hoạt động được hơn 6 tháng. Khẳng định bất cứ điều gì cũng đều là quá sớm. Nhưng tôi rất mừng là đồng đội của tôi đang rất cố gắng làm tốt nhiệm vụ được Đảng, ngành và nhân dân giao phó. Không khí thi đua rất sôi nổi. Đơn vị này lập công, đơn vị khác chưa lập công cũng làm cho anh em băn khoăn bứt rứt. Những biểu hiện dùng tiền để tác động làm sai lệch hồ sơ vụ án từ khi thành lập cho đến nay chắc chắn không xảy ra ở Cục C37.
CBCS ở đây không có ai toan tính cá nhân, tư lợi trong hoạt động điều tra, cũng không có thương mại hóa hoạt động nghiệp vụ. Phấu đấu để duy trì giữ gìn điều này là rất cần thiết và rất khó khăn. Chúng tôi đang làm hết sức mình và lúc nào cũng mong muốn làm được nhiều hơn nữa để xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước và nhân dân.
- Xin cảm ơn đồng chí Thiếu tướng về cuộc trao đổi này
